Corvus simgesi
Corvus · AYT Kimya

Sıvı Çözeltiler ve Çözünürlük

Sıvı çözeltiler, bir çözücüde bir veya daha fazla çözünenin homojen dağılmasıyla oluşur. Derişim, kütlece yüzde, molarite, molalite ve ppm gibi birimlerle ifade edilir; seyreltme ve karıştırma işlemlerinde bu birimlerle hesaplamalar yapılır. Çözünen tanecik sayısına bağlı koligatif özellikler (kaynama noktası yükselmesi, donma noktası alçalması, osmotik basınç) ve çözünürlüğü etkileyen faktörler (sıcaklık, basınç, çözücü türü) önemli konulardır.

1. Çözünme Süreci ve Çözelti Türleri

Çözünme, çözücü ve çözünen tanecikleri arasındaki etkileşimlerin (iyon-dipol, dipol-dipol, hidrojen bağı, London kuvvetleri) sonucudur. Çözücü molekülleri çözüneni sarar ve homojen bir karışım oluşturur. Çözeltiler, çözünenin fiziksel haline göre katı, sıvı veya gaz çözeltiler olarak sınıflandırılabilir. En yaygın çözelti türü, bir sıvı çözücüde (genellikle su) katı, sıvı veya gaz halde bir maddenin çözünmesiyle oluşan sıvı çözeltilerdir.

Çözeltiler çözünen miktarına göre şöyle sınıflandırılır:

2. Derişim Birimleri ve Hesaplamaları

Bir çözeltideki çözünen miktarını ifade etmek için çeşitli derişim birimleri kullanılır.

Temel derişim birimleri ve formülleri:

Formül

M₁ × V₁ = M₂ × V₂ (Seyreltme ve Karıştırma)

Örnek

Soru: 2 M 500 mL NaCl çözeltisi, üzerine saf su eklenerek 1 L'ye tamamlanıyor. Son çözeltinin molaritesi kaçtır?

Çözüm: Seyreltmede çözünen mol sayısı değişmez. M₁V₁ = M₂V₂ formülünü kullanabiliriz. M₁ = 2 M, V₁ = 0.5 L, V₂ = 1 L. 2 × 0.5 = M₂ × 1 → M₂ = 1 M olur.

Örnek

Soru: Kütlece %20'lik 300 gram şeker çözeltisi ile kütlece %50'lik 200 gram şeker çözeltisi karıştırılıyor. Karışımın kütlece yüzde derişimi kaçtır?

Çözüm: Toplam şeker kütlesi = (300 × 0.20) + (200 × 0.50) = 60 + 100 = 160 gram. Toplam çözelti kütlesi = 300 + 200 = 500 gram. Kütlece % = (160 / 500) × 100 = %32.

Not

Molarite, çözeltinin hacmine bağlı olduğu için sıcaklıkla değişir. Molalite ise çözücü kütlesine bağlı olduğundan sıcaklıkla değişmez. Bu nedenle kaynama noktası yükselmesi ve donma noktası alçalması hesaplarında molalite kullanılır.

3. Koligatif Özellikler

Koligatif özellikler, çözeltideki çözünen taneciklerinin sayısına (mol kesrine) bağlı olan, çözünenin türünden bağımsız özelliklerdir. Uçucu olmayan, elektrolit veya elektrolit olmayan katıların seyreltik çözeltilerinde gözlenir.

Başlıca koligatif özellikler:

Örnek

Soru: 0.5 molal glikoz (C₆H₁₂O₆) çözeltisinin 1 atm'deki kaynama noktası kaç °C'dir? (Su için Kk = 0.52 °C/m)

Çözüm: Glikoz elektrolit değildir (i=1). ΔTk = Kk · m · i = 0.52 · 0.5 · 1 = 0.26 °C. Saf su 100 °C'de kaynadığına göre çözeltinin kaynama noktası = 100 + 0.26 = 100.26 °C.

Not

Van't Hoff faktörü (i), bir elektrolitin çözeltide oluşturduğu iyon sayısı ile ilgilidir. Örneğin NaCl için i=2, CaCl₂ için i=3 beklenir. Ancak iyon çifti oluşumu gibi nedenlerle deneysel değer beklenenden biraz düşük olabilir.

4. Çözünürlük ve Etkileyen Faktörler

Çözünürlük, belirli bir sıcaklık ve basınçta, 100 gram çözücüde doymuş bir çözelti oluşturabilen maksimum çözünen kütlesidir (gram/100g çözücü).

Çözünürlüğe etki eden faktörler:

Çözünürlük grafiklerinde, çözünen kütlesinin (veya mol sayısının) sıcaklıkla değişimi gösterilir. Doymuş çözelti eğrisinin üzerindeki bölge aşırı doymuş, altındaki bölge doymamış çözeltileri temsil eder. Eğrinin şekli çözünürlüğün sıcaklıkla nasıl değiştiğini gösterir.

Örnek

Soru: 40 °C'de 200 gram su ile hazırlanan doymuş KNO₃ çözeltisi 20 °C'ye soğutuluyor. Kaç gram KNO₃ çöker? (40 °C'de çözünürlük: 65 g/100g su, 20 °C'de çözünürlük: 30 g/100g su)

Çözüm: 40 °C'de 200 g suda çözünen maksimum KNO₃ = (65/100) × 200 = 130 gram. 20 °C'de 200 g suda çözünebilen maksimum KNO₃ = (30/100) × 200 = 60 gram. Çöken KNO₃ = 130 - 60 = 70 gram.

Not

Çözünürlük hesaplamalarında dikkat! Verilen çözünürlük değeri genellikle '100 gram çözücüde' baz alınır. Soruda verilen çözücü miktarı farklıysa orantı kurmayı unutma. Ayrıca, çözelti kütlesi değil, çözücü kütlesi üzerinden hesaplama yapılır.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Sıvı Çözeltiler ve Çözünürlük konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

AYT Kimya konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.