Corvus simgesi
Corvus · KPSS Vatandaşlık

Yargı

Türk yargı sistemi, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı ilkeleri üzerine kuruludur. Yüksek mahkemeler (Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Uyuşmazlık Mahkemesi, Sayıştay) ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu, sistemin temel organlarıdır. Kanun yolları ise kararların denetlenmesi için başvurulan istinaf ve temyiz mekanizmalarıdır.

1. Mahkemelerin Bağımsızlığı ve Hâkimlik Teminatı

Anayasa'nın 138. ve 139. maddeleriyle güvence altına alınan bu ilkeler, yargının tarafsız ve güvenilir bir şekilde işlemesinin temelidir. Mahkemelerin bağımsızlığı, hiçbir organ, makam, merci veya kişinin yargı yetkisinin kullanılmasına müdahale edemeyeceği anlamına gelir.

Hâkimlik teminatı ise şu unsurları içerir:

2. Yüksek Mahkemeler

Türk yargı sisteminde, farklı yargı kollarının en üstünde yer alan ve özel görevleri olan yüksek mahkemeler bulunur. Bunların her birinin yapısı ve görev alanı birbirinden farklıdır.

Yüksek Mahkemeler ve Temel Özellikleri:

3. Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)

Hâkimler ve savcıların özlük işlerini (atama, nakil, terfi, disiplin cezası verme vb.) karara bağlayan, yargının idari özerkliğini sağlayan anayasal bir kuruldur.

HSK'nın Yapısı ve İşleyişi:

4. Kanun Yolları (Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na Göre)

Mahkeme kararlarının doğruluğunu ve hukuka uygunluğunu denetlemek için başvurulan yollardır. İki temel kanun yolu vardır:

Kanun Yollarının Türleri:

Örnek

Soru: Bir ilk derece mahkemesinin verdiği karara karşı, taraflar olayın yanlış değerlendirildiğini ve ayrıca hukuka aykırı karar verildiğini iddia ediyor. Bu durumda hangi kanun yoluna başvurmaları gerekir ve bu yolun özelliği nedir? Çözüm: Tarafların önce 'istinaf' yoluna başvurmaları gerekir. Çünkü istinaf, hem olayın yeniden değerlendirilmesini (tarafların iddia ettiği gibi) hem de hukuka uygunluk denetimini içerir. İstinaf incelemesini bölge adliye mahkemesi yapar. Eğer istinaf sonrası verilen karara karşı sadece hukuka aykırılık iddiası kalırsa, o zaman 'temyiz' yoluna başvurulabilir.

Örnek

Soru: Anayasa Mahkemesi'nin, bir kanun hükmünü iptal etmesi hangi tür bir denetimdir ve bu kararın etkisi ne olur? Çözüm: Anayasa Mahkemesi'nin bir kanun hükmünü iptal etmesi, 'norm denetimi' (şekil ve esas bakımından anayasaya uygunluk denetimi) türüdür. Bu karar kesindir ve geriye yürümez; iptal kararı Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer. Ancak, gerekli görürse iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere erteleyebilir. İptal kararı, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar.

Not

Sınavlarda sıkça karıştırılan bir nokta: 'Yargıtay' adli yargının, 'Danıştay' ise idari yargının en üst mahkemesidir. 'Uyuşmazlık Mahkemesi' ise bu iki yargı kolu (ve askeri yargı) arasındaki çatışmaları çözer; kendi başına bir yargı kolu değildir. Ayrıca, 'Sayıştay'ın denetim raporları' ile 'Sayıştay'ın yargısal kararları'nı birbirinden ayırt etmek önemlidir; ikincisi bir mahkeme kararıdır.

Not

KPSS'de, Hâkimler ve Savcılar Kurulu üyelerinin seçilme/atanma şekilleri ve sayıları sıkça sorulur. Özellikle Cumhurbaşkanı'nın doğrudan atadığı üyelerin (4 asıl) hangi kurumlardan seçilebileceğine ve TBMM'nin seçtiği üye sayısına (3 asıl) dikkat et. Ayrıca, HSK kararlarına karşı yargı yolunun açık olduğunu unutma.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Yargı konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

KPSS Vatandaşlık konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.