Corvus simgesi
Corvus · LGS Fen Bilimleri

Elektrik Yükleri ve Elektriklenme

Elektrik yükleri pozitif (+) ve negatif (-) olarak iki türdür. Aynı yükler birbirini iter, farklı yükler birbirini çeker. Sürtünme, dokunma ve etki ile elektriklenme olmak üzere üç temel elektriklenme yolu vardır ve bu olaylar hem doğada hem de teknolojide karşımıza çıkar.

1. Elektrik Yükleri ve Temel İlkeler

Tüm maddeler atomlardan oluşur. Atomun çekirdeğinde pozitif (+) yüklü protonlar ve yüksüz nötronlar bulunur. Çekirdeğin etrafında dönen negatif (-) yüklü taneciklere ise elektron denir. Normalde bir atomdaki proton ve elektron sayıları eşittir, bu nedenle atom nötr (yüksüz) durumdadır.

Elektrik yüklerinin türleri ve etkileşimi:

2. Elektriklenme Çeşitleri

Nötr bir cismin elektrik yükü kazanmasına veya yük dengesinin bozulmasına elektriklenme denir. Elektriklenmenin üç temel yolu vardır:

Sürtünme ile Elektriklenme:

Dokunma ile Elektriklenme:

Etki (Tesir) ile Elektriklenme:

Formül

Toplam Yük Korunumu: Bir elektriklenme olayında yükler yok olmaz veya yoktan var olmaz, sadece yer değiştirir veya paylaşılır. Yani, izole bir sistemdeki toplam yük miktarı her zaman sabit kalır.

3. Doğadaki ve Teknolojideki Örnekler

Elektriklenme günlük hayatımızda ve doğada sıkça gözlemlenen bir olaydır.

Doğadaki Örnekler:

Teknolojideki Uygulamalar:

Örnek

Soru: Yün kumaşa sürtülmüş ebonit (plastik) çubuk negatif yüklüdür. Bu çubuk, asılı duran nötr bir alüminyum topa yaklaştırıldığında top hangi yöne hareket eder? Neden? Çözüm: Negatif yüklü çubuk topa yaklaştırıldığında, etki ile elektriklenme olur. Topun çubuğa yakın tarafı pozitif, uzak tarafı negatif yüklenir. Zıt yükler birbirini çekeceği için, topun pozitif yüklü kısmı çubuğa doğru çekilir ve top çubuğa doğru hareket eder.

Örnek

Soru: Pozitif yüklü K cismi, özdeş ve nötr L cismine dokundurulup ayrılıyor. Son durumda K ve L'nin yük durumu ne olur? Çözüm: Dokunma ile elektriklenmede, yüklü ve nötr cisimler dokundurulduğunda toplam yük paylaşılır ve sonunda her ikisi de aynı cins yükle yüklenir. Başlangıçta K pozitif (+Q), L nötr (0) olsun. Toplam yük: +Q. Bu yük iki özdeş cisim arasında eşit paylaşılır. Her birinin son yükü +Q/2 olur. Yani hem K hem de L pozitif yüklü olur.

Not

Sık yapılan bir hata, cisimlerin 'artı ya da eksi ürettiği' düşüncesidir. Elektriklenmede yük üretilmez, var olan elektronlar bir cisimden diğerine taşınır veya cisim içinde yeniden düzenlenir. Ayrıca, etki ile elektriklenmede cisimler temas etmez ve yüklü cisim uzaklaştırıldığında nötr cisim eski haline döner.

Not

Sınav ipucu: Sorularda 'yaklaştırma' ifadesini görürseniz aklına hemen 'etki ile elektriklenme' gelsin. 'Dokundurma' ifadesi ise 'dokunma ile elektriklenme'yi hatırlatmalı. Ayrıca, yük alışverişinde daima elektronlar hareket eder; protonlar çekirdekte sabittir ve yer değiştirmez.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Elektrik Yükleri ve Elektriklenme konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

LGS Fen Bilimleri konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.