Corvus simgesi
Corvus · KPSS Türkçe

Sözcük Türleri

Sözcük türleri, kelimelerin cümle içindeki görev ve anlamlarına göre yapılan temel bir sınıflandırmadır. İsim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiil olmak üzere sekiz ana başlıkta incelenirler. Bu anlatımda, her bir türün özellikleri, cümledeki işlevleri ve birbirinden nasıl ayırt edilecekleri ele alınacaktır.

1. Sözcük Türlerine Giriş

Kelimeler, tek başlarına taşıdıkları anlam ve cümle içinde üstlendikleri göreve göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırma 'sözcük türleri' veya 'kelime türleri' olarak adlandırılır. İlk dört tür (isim, sıfat, zamir, zarf) anlamlı kelimelerdir. Edat, bağlaç ve ünlem ise görevli (işlevsel) kelimelerdir; tek başlarına belirgin bir anlam taşımazlar, cümlede diğer ögeler arasında ilişki kurarlar. Fiil hem anlamlı hem de görevli bir sözcük türüdür. Bir kelime farklı cümlelerde farklı türlerde kullanılabilir; bu nedenle tür belirlerken kelimenin cümle içindeki işlevine bakmak esastır.

2. İsim (Ad)

İsimler, canlı-cansız varlıkları, kavramları, duyguları karşılayan kelimelerdir. Türleri şunlardır:

Not

Bir isim, cümlede yalın hâlde (eksiz) özne veya belirtisiz nesne görevinde olabilir. İsimlere gelen -i, -e, -de, -den ekleri (hal/ durum ekleri) onların cümledeki nesne, dolaylı tümleç veya zarf tümleci olmalarını sağlar. Tür belirlerken bu ekleri görmezden gelip kelimenin köküne bakmalısın.

3. Sıfat (Ön Ad)

Sıfatlar, isimleri renk, durum, sayı, biçim, işaret vb. yönlerden niteleyen veya belirten kelimelerdir. Bir ismi niteleyen sıfata 'niteleme sıfatı', belirten sıfata ise 'belirtme sıfatı' denir. Sıfatlar daima bir isimle birlikte kullanılır ve o isimden önce gelir. Bu ikili birlikte 'sıfat tamlaması' oluşturur.

Belirtme Sıfatları dört gruba ayrılır:

Örnek

Soru: 'Eski bir binanın daracık merdivenlerinden çıktık.' cümlesindeki sıfatları bulunuz.

Çözüm: 1. 'Eski' → 'bina' ismini niteliyor (Niteleme Sıfatı). 2. 'bir' → 'bina' ismini belirsizlik yoluyla belirtiyor (Belgisiz Sıfat). 3. 'daracık' → 'merdiven' ismini niteliyor (Niteleme Sıfatı). Cümledeki sıfat tamlamaları: 'eski bir bina' ve 'daracık merdivenler'.

4. Zamir (Adıl)

Zamirler, isimlerin yerini tutan veya onları işaret eden kelimelerdir. Bir isim gibi kullanılırlar ve isim çekim eklerini alabilirler. Zamir kullanımı, aynı ismin tekrarını önler ve anlatımı kısaltır.

Zamir Türleri:

Not

Sıfat ile zamiri karıştırmamak için şu pratik yolu kullan: Kelimenin önüne 'hangi, nasıl' gibi bir soru sıfatı veya bir isim getirebiliyorsan o kelime sıfattır; getiremiyorsan zamirdir. Örn: 'Bu kitap güzel.' ('Bu' kelimesinin önüne 'hangi' getirilemez, çünkü 'hangi bu' diyemeyiz. O halde 'bu' burada işaret sıfatıdır.) 'Bu güzeldir.' ('Bu' kelimesi tek başına kullanılmış, önüne bir şey getirilemez. O halde işaret zamiridir.)

5. Zarf (Belirteç)

Zarflar, fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları durum, zaman, yer-yön, miktar ve soru yönünden belirten kelimelerdir. Eylemin 'nasıl, ne zaman, nereye, ne kadar' yapıldığını gösterirler.

Zarf Türleri:

Örnek

Soru: 'Yarın bu soruları daha dikkatli çözmelisin.' cümlesindeki zarfları bulunuz.

Çözüm: 1. 'Yarın' → 'çözmelisin' fiilini zaman yönünden belirtiyor (Zaman Zarfı). 2. 'daha' → 'dikkatli' sıfatının miktarını belirtiyor (Miktar Zarfı). 3. 'dikkatli' → 'çözmelisin' fiilini durum yönünden belirtiyor (Durum Zarfı). Burada 'dikkatli' sıfat olarak da kullanılabilir, ancak bu cümlede fiili belirttiği için zarf görevindedir.

6. Edat (İlgeç)

Edatlar, tek başlarına belirgin bir anlamları olmayan, cümlede diğer kelimelerle birleşerek yeni anlam ilgileri kuran kelimelerdir. Kendilerinden önce gelen kelimeyle birlikte edat öbeği oluştururlar. En yaygın edatlar: gibi, için, ile, kadar, göre, karşı, dek, beri, dolayı.

Örnek

Soru: 'Senin gibi dürüst birini tanımadım.' ve 'Bana göre bu doğru değil.' cümlelerinde 'gibi' ve 'göre' kelimelerinin türü nedir?

Çözüm: İlk cümlede 'gibi', 'sen' kelimesiyle birleşerek benzerlik anlamı katmıştır. Bu nedenle edattır. İkinci cümlede 'göre', 'bana' kelimesiyle birleşerek görüş bildirmektedir, bu da onun bir edat olduğunu gösterir.

7. Bağlaç

Bağlaçlar, eş görevli kelimeleri, kelime gruplarını veya cümleleri birbirine bağlayan kelimelerdir. Kendi başlarına anlamları yoktur; bağlama görevi vardır. En yaygın bağlaçlar: ve, ile (ve anlamında), de/da, ki, ama, fakat, ancak, lakin, çünkü, yoksa, oysa.

Not

'İle' kelimesi hem edat hem bağlaç olabilir. Araya başka bir kelime girebiliyorsa (veya 'ile' yerine 've' getirilebiliyorsa) bağlaçtır; giremiyorsa edattır. Örn: 'Kalem ile defter aldım.' (Kalem ve defter aldım.) → Bağlaç. 'Arkadaşı ile konuşuyor.' (Arkadaşı ile birlikte/beraber konuşuyor.) → Edat.

8. Ünlem

Ünlemler, sevinç, korku, şaşırma, acıma, seslenme gibi duyguları ifade eden veya seslenme bildiren kelimelerdir. Ah!, vah!, ey!, hey!, a!, of!, yuh! gibi örnekleri vardır. Cümlenin ögeleri arasında sayılmazlar, genellikle cümlenin başında veya sonunda yer alırlar.

9. Fiil (Eylem)

Fiiller, iş, oluş, hareket veya durum bildiren ve kip-kişi ekleri alabilen kelimelerdir. Sözcük türleri içinde en geniş konuyu oluşturur. Burada temel hatlarıyla ele alınacaktır. Fiiller, mastar hâlinde (-mek, -mak) söylenir. Cümlede yüklem olurlar.

Fiillerde Kip: Fiilin zamanını veya dilek bildiren eklerdir.

Örnek

Soru: 'Yarın erken kalkmalıyız ve hazırlıkları tamamlamalıyız.' cümlesindeki fiillerin kiplerini belirtiniz.

Çözüm: 1. 'kalkmalıyız' → Gereklilik kipi (1. çoğul şahıs). 2. 'tamamlamalıyız' → Gereklilik kipi (1. çoğul şahıs).

10. Fiilimsi (Eylemsi)

Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak fiil gibi çekimlenemeyen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç ana gruba ayrılır ve her biri kendi öbeğini oluşturur.

Fiilimsi Türleri:

Not

Fiilimsi eklerini, şahıs ekleri ve kip ekleriyle karıştırmamak gerekir. Fiilimsi ekleri fiillere geldiğinde, o fiil artık yüklem olamaz; isim, sıfat veya zarf olur. Örn: 'Okuyacak' kelimesi: 'Bu kitabı okuyacak.' (Gelecek zaman kipi, yüklem) vs. 'Okuyacak kitap bulamadı.' (Sıfat-fiil eki, 'kitap' ismini niteliyor).

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Sözcük Türleri konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

KPSS Türkçe konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.