Corvus simgesi
Corvus · LGS Matematik

Üslü İfadeler

Üslü ifadeler, bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımını kısaca gösterir. Negatif üs, bölme işlemini temsil eder ve sıfırıncı kuvvet (sıfır hariç) 1'e eşittir. Çok büyük ve çok küçük sayıları standart bir biçimde yazmak için bilimsel gösterim kullanılır.

1. Üslü İfade Nedir?

Bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımını göstermenin kısa yoluna üslü ifade denir. Örneğin, 5 × 5 × 5 çarpımı 5³ şeklinde yazılır. Burada 5 taban, 3 ise üs (kuvvet) olarak adlandırılır. Üs, tabanın kaç kez kendisiyle çarpılacağını belirtir. 5³ = 5 × 5 × 5 = 125'tir.

Üslü İfadelerde Temel Kurallar:

2. Negatif Üs ve Sıfırıncı Kuvvet

Negatif üs, çarpma işleminin tersi olan bölmeyi ifade eder. Sıfırdan farklı bir sayının sıfırıncı kuvveti ise 1'dir. Bu kurallar sıfır tabanı için geçerli değildir (0⁰ belirsiz, 0⁻ⁿ tanımsızdır).

Önemli Tanımlar:

Örnek

Soru: 5⁻³ ifadesinin değerini bulunuz. Çözüm: Negatif üs kuralını uygularız: 5⁻³ = 1 / 5³. 5³ = 125. Sonuç: 1/125.

Örnek

Soru: (3⁻² + 2⁰) × 10¹ işleminin sonucu kaçtır? Çözüm: Adım adım ilerleyelim. 3⁻² = 1 / 3² = 1/9. 2⁰ = 1. Parantez içi: 1/9 + 1 = 1/9 + 9/9 = 10/9. 10¹ = 10. Son işlem: (10/9) × 10 = 100/9.

Not

Negatif bir sayının tek kuvvetleri negatif, çift kuvvetleri pozitiftir. Örneğin (-2)³ = -8 iken (-2)⁴ = +16'dır. Ancak, -2⁴ ifadesi, üssün sadece 2'ye ait olduğu -(2⁴) = -16 anlamına gelir. (-2)⁴ ise +16'dır. Parantez kullanımına dikkat etmelisin.

3. Ondalık Gösterimler ve 10'un Kuvvetleri

10'un pozitif tam sayı kuvvetleri (10¹=10, 10²=100, …) büyük sayıları, negatif tam sayı kuvvetleri (10⁻¹=0,1, 10⁻²=0,01, …) ise küçük sayıları ifade etmek için kullanılır. Bir ondalık sayıyı, basamak değerlerinin toplamı şeklinde 10'un kuvvetleriyle yazabiliriz.

Örnek

Soru: 720,45 ondalık gösterimini 10'un tam sayı kuvvetleriyle çözümleyiniz. Çözüm: 720,45 = (7 × 10²) + (2 × 10¹) + (0 × 10⁰) + (4 × 10⁻¹) + (5 × 10⁻²) şeklinde yazılır.

4. Bir Sayıyı 10'un Farklı Kuvvetleriyle İfade Etme

Bir sayıyı 10'un kuvvetleriyle ifade etmenin birden fazla yolu vardır. Bu, bilimsel gösterimi anlamak için önemli bir adımdır. Örneğin, 3400 sayısını 34 × 10² veya 3,4 × 10³ olarak yazabiliriz.

Örnek

Soru: 0,0072 sayısını 7,2 × 10ⁿ formatında yazınız. Çözüm: Virgülü sağa kaydırarak 7,2 elde etmek için 3 basamak kaydırmamız gerekir (0,0072 → 7,2). Burada 3 basamak sağa kaydırdık, yani sayıyı 10³ ile çarptık. Orijinal sayıyı korumak için bu çarpmayı dengelemeliyiz: 0,0072 = 7,2 × 10⁻³. Çünkü 7,2'yi 10⁻³ (yani 1/1000) ile çarparsak virgül 3 basamak sola gider ve 0,0072 olur.

5. Bilimsel Gösterim

Bilimsel gösterim, çok büyük veya çok küçük sayıları standart bir biçimde yazmanın yoludur. Bir sayının bilimsel gösterimle yazılabilmesi için, 1 ≤ |temel sayı| < 10 koşulunu sağlayan bir temel sayı ve bir tam sayı üs kullanılır.

Formül

Bilimsel Gösterim Formu: a × 10ⁿ (Burada 1 ≤ a < 10 ve n bir tam sayıdır).

Bilimsel Gösterim Yazma Adımları:

Örnek

Soru: 5.600.000 sayısını bilimsel gösterimle yazınız. Çözüm: Virgülü, ilk basamak (5) ile ikinci basamak (6) arasına getirelim: 5,6. Virgülü 6 basamak sola kaydırdık (5.600.000 → 5,6). Sayı büyüdüğü için üs pozitiftir. Cevap: 5,6 × 10⁶.

Örnek

Soru: 0,0000056 sayısını bilimsel gösterimle yazınız. Çözüm: Virgülü 5,6 olacak şekilde 6 basamak sağa kaydıralım. Sayı küçüldüğü için üs negatiftir. Cevap: 5,6 × 10⁻⁶.

Not

Bilimsel gösterimdeki sayıları karşılaştırırken önce 10'un kuvvetlerine (n) bakılır. Büyük n'li sayı daha büyüktür. Eğer n'ler eşitse, öndeki temel sayılar (a) karşılaştırılır. Örneğin, 4,2 × 10⁵ ile 1,5 × 10⁶'yı karşılaştıralım: 6 > 5 olduğundan, 1,5 × 10⁶ daha büyüktür.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Üslü İfadeler konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

LGS Matematik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.