Corvus simgesi
Corvus · TYT Tarih

Millî Mücadele

Millî Mücadele, I. Dünya Savaşı sonunda imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ardından başlayan işgallere karşı Türk milletinin verdiği bağımsızlık savaşıdır. Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğinde örgütlenen hareket, kongrelerle siyasi iradeyi oluşturmuş, TBMM ile merkezîleşmiş ve askerî zaferlerle tamamlanarak Lozan Antlaşması ile uluslararası alanda tanınmıştır.

1. İşgaller ve İlk Tepkiler: Cemiyetler ve Kuvâ-yı Millîye

30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 7. maddesi ('güvenlik tehdidi' gerekçesiyle her yeri işgal hakkı') işgallerin ana hukuki dayanağı oldu. 24. madde ise Doğu Anadolu'da karışıklık çıkması halinde İtilaf Devletleri'ne bölgeyi işgal hakkı tanımıyordu; ancak bu madde, Ermeni nüfusun güvenliği gerekçesiyle ileride yapılacak işgaller için bir zemin olarak yorumlandı. İtilaf Devletleri antlaşma hükümlerini geniş yorumlayarak yurdun çeşitli yerlerini işgale başladı.

İşgallere karşı kurulan cemiyetler iki grupta toplanır:

Düzenli ordu kalmadığı için, işgallere karşı ilk silahlı direnişi, gönüllülerden oluşan Kuvâ-yı Millîye (Millî Kuvvetler) birlikleri gösterdi. Güney cephesinde (Adana, Maraş, Antep, Urfa) Fransız ve Ermenilere, Batı'da ise Yunan işgaline karşı mücadele ettiler. Düzensiz birlikler olmaları, disiplinsizlik ve ihtiyaçlarını halktan karşılamaları zamanla sorun yaratsa da, düzenli ordunun kurulması için zaman kazandırmış ve TBMM'ye karşı çıkan isyanların bastırılmasında rol oynamışlardır.

2. Mustafa Kemal'in Anadolu'ya Geçişi ve Kongreler Süreci

Mustafa Kemal Paşa, İstanbul'un işgal edilmesi ve Meclis-i Mebusan'ın dağıtılması üzerine, milletin bağımsızlığını Anadolu'da örgütlemek amacıyla 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Buradan Havza'ya geçerek ilk genelgeyi yayımladı ve işgallerin protesto edilmesini istedi.

Millî Mücadele'nin yol haritasını çizen üç önemli kongre şunlardır:

3. Son Osmanlı Meclisi, Misak-ı Millî ve TBMM'nin Açılması

İstanbul'da toplanan son Osmanlı Meclis-i Mebusan'ı, Sivas Kongresi kararları doğrultusunda çalıştı. 28 Ocak 1920'de kabul ettiği Misak-ı Millî (Millî Yemin), Türk vatanının sınırlarını çizen ve bağımsızlık ilkelerini belirleyen bir programdır. Buna göre; Mondros'un imzalandığı anda Türk çoğunluğun bulunduğu yerler bir bütündür; kapitülasyonlar kabul edilemez; azınlık hakları komşu ülkelerdeki Müslüman halka tanınan haklar kadar olacaktır. Bu kararlar İtilaf Devletleri'ni rahatsız etti ve 16 Mart 1920'de İstanbul resmen işgal edilip Meclis dağıtıldı.

Mustafa Kemal, Meclis'in dağıtılması üzerine yayımladığı genelgeyle, Ankara'da olağanüstü yetkilere sahip bir meclisin toplanacağını duyurdu. 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi (TBMM) açıldı. Meclis, hem yasama hem yürütme yetkisini kendinde topladı. Meclis Başkanı aynı zamanda Devlet Başkanı ve Hükûmet Başkanı sayıldı. Bu yapı, 20 Ocak 1921'de kabul edilen Teşkilât-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası) ile hukukî zemine oturtuldu. Bu anayasa ile 'Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir' ilkesi benimsendi ve 'Türkiye Devleti' adı ilk kez resmî belgede kullanıldı. Meclis Hükûmeti sistemi kuruldu.

4. Cepheler ve Askerî Mücadele

TBMM üç ana cephede savaşmak zorunda kaldı:

5. Mudanya Ateşkesi ve Lozan Barış Antlaşması

Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlanması üzerine, İtilaf Devletleri ateşkes istedi. 11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması'na göre; Türk-Yunan savaşı sona erecek, Doğu Trakya ve Edirne savaşsız teslim alınacak, İstanbul ve Boğazlar TBMM Hükûmeti'ne bırakılacaktı. Bu antlaşma ile askerî zafer siyasî bir zafere dönüştü ve İstanbul'un kurtuluşunun yolunu açtı.

Barış görüşmeleri için 20 Kasım 1922'de Lozan'da konferans toplandı. TBMM'nin temsilcisi İsmet Paşa (İnönü) başkanlığındaki heyetti. Konferanşta en çok tartışılan konular; Türkiye-Irak sınırı (Musul sorunu), kapitülasyonlar, Osmanlı borçları, azınlıklar ve Boğazlar rejimiydi. Anlaşma sağlanamayınca görüşmeler 4 Şubat 1923'te kesildi. 23 Nisan 1923'te tekrar başlayan görüşmeler sonunda 24 Temmuz 1923'te Lozan Barış Antlaşması imzalandı.

Lozan Antlaşması'nın Önemli Sonuçları:

Örnek

Soru: Amasya Genelgesi'nin 'Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır' maddesi, aşağıdaki ilkelerden öncelikle hangisinin habercisidir? A) Milliyetçilik B) Halkçılık C) Laiklik D) Cumhuriyetçilik E) Devletçilik

Çözüm: Bu madde, kurtuluşun padişahın veya yabancı bir devletin iradesiyle değil, doğrudan milletin kendi iradesiyle gerçekleşeceğini vurgular. Egemenliğin millete ait olduğu fikrini ortaya koyar. Bu fikir daha sonra TBMM'nin açılması ve cumhuriyetin ilanıyla somutlaşmıştır. Bu nedenle, doğrudan 'egemenlik milletindir' ilkesini ifade eden Cumhuriyetçilik ilkesinin habercisidir. Doğru cevap D'dir.

Örnek

Soru: I. İnönü Muharebesi'nin sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez? A) Londra Konferansı'nın toplanması B) Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun kabulü C) İstiklal Marşı'nın kabulü D) Afganistan ile dostluk antlaşması imzalanması E) Fransızlarla Ankara Antlaşması'nın imzalanması

Çözüm: I. İnönü Zaferi (6-10 Ocak 1921) sonrasında, İtilaf Devletleri TBMM'nin gücünü görerek Londra Konferansı'nı topladı (A doğru). Aynı yıl içinde, 12 Mart 1921'de İstiklal Marşı kabul edildi (C doğru). 1 Mart 1921'de Afganistan ile dostluk antlaşması imzalandı (D doğru). 20 Ocak 1921'de Teşkilât-ı Esasiye Kanunu kabul edildi (B doğru). Ankara Antlaşması ise, Sakarya Zaferi'nden sonra, 20 Ekim 1921'de Fransızlarla imzalandı. Dolayısıyla, I. İnönü Muharebesi'nin doğrudan sonucu değildir. Doğru cevap E'dir.

Not

Sınavlarda sıkça karıştırılan bir nokta: Erzurum Kongresi bölgesel bir kongre olmasına rağmen aldığı kararlar ulusal niteliktedir. Sivas Kongresi ise zaten ulusal bir kongredir. 'Manda ve himaye' fikri ilk kez Erzurum Kongresi'nde açıkça reddedilmiştir. Sivas Kongresi bu kararı tüm yurdu kapsayacak şekilde pekiştirmiş ve genelleştirmiştir.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Millî Mücadele konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Tarih konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.