Corvus simgesi
Corvus · TYT Tarih

XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti ve Dünya

20. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti, dağılma sürecini durdurmak için çeşitli fikir akımları geliştirmiş, Trablusgarp ve Balkan Savaşları ile toprak kayıpları hızlanmış, I. Dünya Savaşı'na girerek tarihinin en ağır yenilgisini almıştır. Mondros Ateşkes Antlaşması ile fiilen sona eren devletin, işgallere karşı direnişi başlatacak şartlar oluşmuştur.

1. XX. Yüzyıl Başında Osmanlı Devleti'nde Fikir Akımları

Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecini durdurmak ve devleti kurtarmak amacıyla aydınlar ve devlet adamları tarafından ortaya atılan dört temel fikir akımı gelişmiştir. Bu akımlar, II. Meşrutiyet döneminde (1908-1918) İttihat ve Terakki Cemiyeti çevresinde yoğun olarak tartışılmıştır.

Başlıca Fikir Akımları ve Özellikleri:

Not

Sınavlarda bu akımların ortaya çıkış nedenleri, temsilcileri (örneğin, Namık Kemal-Osmanlıcılık, Ziya Gökalp-Türkçülük) ve hangi olaylar karşısında başarısız/başarılı oldukları sıkça sorulur. İslamcılık, Arapların ayaklanmasıyla; Osmanlıcılık ise Balkan uluslarının isyanıyla pratikte geçerliliğini yitirmiştir.

2. Trablusgarp Savaşı (1911-1912) ve Uşi Antlaşması (1912)

İtalya, sanayisi için hammadde ve pazar arayışı içindeydi. Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı olan Trablusgarp'ı (bugünkü Libya) ele geçirmek istedi. Osmanlı Devleti'nin buraya denizden ve karadan asker gönderme imkanı yoktu. Bunun üzerine gönüllü subaylar (Mustafa Kemal, Enver Bey gibi) halkı teşkilatlandırarak direniş başlattı. Ancak, Balkan Savaşları'nın başlaması üzerine Osmanlı Devleti barış istemek zorunda kaldı.

Uşi (Ouchy) Antlaşması'nın (18 Ekim 1912) Sonuçları:

3. Balkan Savaşları (1912-1913)

I. Balkan Savaşı (1912): Rusya'nın kışkırtmasıyla Bulgaristan, Sırbistan, Yunanistan ve Karadağ, Osmanlı Devleti'ne saldırdı. Osmanlı ordusu siyasi çekişmeler ve hazırlıksızlık nedeniyle ağır bir yenilgi aldı. Tüm Balkan toprakları (Makedonya, Arnavutluk, Batı Trakya) kaybedildi. Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti. Londra Antlaşması (1913) imzalandı.

II. Balkan Savaşı (1913): Bulgaristan'ın I. Balkan Savaşı'nda en büyük payı almasından rahatsız olan Yunanistan, Sırbistan, Karadağ ve Romanya, Bulgaristan'a saldırdı. Osmanlı Devleti bu fırsattan yararlanarak Edirne ve Kırklareli'ni geri aldı. Savaş sonunda Bulgaristan ile İstanbul, Yunanistan ile Atina Antlaşmaları imzalandı.

Balkan Savaşları'nın Genel Sonuçları:

4. I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti (1914-1918)

İttihat ve Terakki yönetimi, kaybedilen toprakları geri almak ve siyasi yalnızlıktan kurtulmak amacıyla Almanya'ya yakınlaştı. Goben ve Breslau adlı Alman gemilerinin Osmanlı'ya sığınıp Yavuz ve Midilli adlarını alması ve bu gemilerin Rus limanlarını bombalaması sonucunda Osmanlı Devleti fiilen savaşa girdi (Ekim 1914).

Osmanlı Devleti'nin Savaştığı Cepheler:

5. Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) ve Sonuçları

Osmanlı Devleti, savaşta yenilgiyi kabul ederek İtilaf Devletleri ile Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzaladı. Antlaşma, Osmanlı'nın fiilen sona erdiğini gösteren çok ağır şartlar içeriyordu.

Mondros Ateşkesi'nin Önemli Maddeleri ve Sonuçları:

Mondros'tan hemen sonra işgaller başladı: Musul (İngilizler), İskenderun, Antep, Urfa, Maraş (Fransızlar), Antalya, Konya (İtalyanlar) işgal edildi. 15 Mayıs 1919'da İzmir Yunanlılar tarafından işgal edildi. Bu işgaller, Türk milletinde büyük bir tepkiye ve direniş azmine neden olarak Milli Mücadele'nin başlamasını hızlandırdı.

Örnek

Soru: I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti'nin savaşa girme nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

A) Kaybedilen toprakları geri alma düşüncesi

B) Siyasi yalnızlıktan kurtulma isteği

C) İtilaf Devletleri bloğuna katılma teklifinin reddedilmesi

D) Almanya'nın savaşı kazanacağına dair inanç

E) Kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırmış olması

Çözüm: Osmanlı Devleti, savaş öncesinde İtilaf Devletleri'ne yakınlaşmaya çalışmış ancak olumlu yanıt alamamıştır. Daha sonra Almanya'ya yönelmiştir. Yani İtilaf bloğuna katılma teklifi reddedilmemiş, Osmanlı'nın kendisi bu bloğa katılmak istemiş ancak isteği karşılık bulmamıştır. Bu nedenle C seçeneği savaşa girme nedeni olarak gösterilemez. Doğru cevap C'dir.

Örnek

Soru: Mondros Ateşkes Antlaşması'nın 'Vilayet-i Sitte' ile ilgili maddesinin (24. Madde) İtilaf Devletleri açısından temel amacı nedir?

Çözüm: 'Vilayet-i Sitte' yani Altı Vilayet (Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Sivas, Harput) Doğu Anadolu Bölgesi'nde Ermeni nüfusun yoğun olduğu iddia edilen yerlerdi. İtilaf Devletleri, bu madde ile ileride bu bölgede çıkacak herhangi bir karışıklığı bahane ederek bölgeyi işgal etmeyi ve nüfus çoğunluğuna dayanarak bir Ermeni devleti kurulmasını kolaylaştırmayı amaçlıyordu. Madde, Anadolu'nun doğusunu Osmanlı'dan koparma planının bir parçasıydı.

Not

Mondros Ateşkesi, bir barış antlaşması değil, sadece savaş haline son veren bir ateşkes (mütareke) antlaşmasıdır. Ancak uygulanış biçimi ile Osmanlı Devleti'ni fiilen sona erdirmiş ve işgallerin önünü açmıştır. 7. ve 24. maddeleri işgallerin hukuki dayanağı olmuştur. Bu nedenle Mondros, Milli Mücadele döneminin başlangıç noktası kabul edilir.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti ve Dünya konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Tarih konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.