Corvus simgesi
Corvus · AYT Türk Dili ve Edebiyatı

Edebiyat Akımları ve Dünya Edebiyatı

Edebiyat akımları, belli bir tarihsel dönemde sanatçıların ortak dünya görüşü, estetik anlayış ve tekniklerle oluşturduğu edebiyat eğilimleridir. Bu anlatımda, 17. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar ortaya çıkan başlıca akımların temel ilkeleri, önemli temsilcileri ve Türk edebiyatındaki yansımaları ele alınacaktır.

1. Edebiyat Akımı Nedir?

Edebiyat akımı, aynı dönemde yaşayan sanatçıların, eserlerinde benzer ilke, üslup ve teknikleri kullanmalarıyla ortaya çıkan toplu bir harekettir. Bir akımın doğuşunda, o dönemin siyasi, sosyal, ekonomik ve felsefi koşulları belirleyici olur.

2. Klasisizm (Klasikçilik)

17. yüzyılda Fransa'da doğmuştur. Akıl, sağduyu ve kurallar ön plandadır. Eski Yunan ve Latin edebiyatı örnek alınır.

Klasisizmin Temel İlkeleri:

Önemli Temsilcileri:

Not

Türk edebiyatında Şinasi ve Ahmet Vefik Paşa'nın bazı eserlerinde klasisizmin etkileri görülür, ancak tam anlamıyla bir klasisizmden söz edilemez.

3. Romantizm

18. yüzyılın sonunda, klasisizme bir tepki olarak doğmuştur. Duygu, hayal ve bireysellik ön plana çıkar.

Romantizmin Temel İlkeleri:

Önemli Temsilcileri:

Not

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatının ilk nesli (Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi) romantizmden güçlü bir şekilde etkilenmiştir.

4. Realizm (Gerçekçilik)

19. yüzyılın ikinci yarısında romantizme tepki olarak doğmuştur. Gözlem ve deneyi esas alır; gerçeği olduğu gibi, nesnel bir şekilde yansıtmayı amaçlar.

Realizmin Temel İlkeleri:

Önemli Temsilcileri:

Not

Türk edebiyatında Recaizade Mahmut Ekrem (Araba Sevdası), Samipaşazade Sezai ve özellikle Servet-i Fünun Dönemi yazarları (Halit Ziya Uşaklıgil) realizmden etkilenmiştir.

5. Natüralizm (Doğalcılık)

Realizmin daha ileri, bilimsel bir aşamasıdır. İnsanı, içgüdüleri ve soyağımı (kalıtım) yasalarıyla belirlenen bir varlık olarak görür.

Natüralizmin Temel İlkeleri:

Önemli Temsilcileri:

Not

Natüralizm, Türk edebiyatında Hüseyin Rahmi Gürpınar ve Nabizade Nazım'ın (Zehra) eserlerinde belirgin şekilde görülür. Beşir Fuad da bu akımın kuramcısıdır.

6. Parnasizm

19. yüzyılda şiirde romantizme tepki olarak doğmuştur. 'Sanat için sanat' ilkesini benimser. Duygudan çok, biçim mükemmelliği ve nesnellik önemlidir.

Parnasizmin Temel İlkeleri:

7. Sembolizm (Simgecilik)

Parnasizme tepki olarak 19. yüzyıl sonunda doğmuştur. Şiirin, anlamdan çok müzik ve çağrışım gücüne dayanması gerektiğini savunur.

Sembolizmin Temel İlkeleri:

Örnek

Soru: Parnasizm ve sembolizm akımlarını şiir anlayışları bakımından karşılaştırınız.

Çözüm: Parnasizm, şiirde dış gerçekliği nesnel ve biçimsel mükemmellikle betimlemeyi amaçlar. 'Sanat için sanat' ilkesi ve biçim titizliği esastır. Sembolizm ise dış gerçekliği değil, şairin iç dünyasını, duygu ve izlenimlerini sembollerle, kapalı bir anlatımla ve müziğe yakın bir dille ifade eder. Parnasizmde anlam açık, sembolizmde kapalıdır. Parnasizm şiirde biçim ve ölçüye, sembolizm ise şiirde müzikalite ve imgelerle yakındır.

Parnasizm ve Sembolizmin Temsilcileri:

Not

Türk edebiyatında Cenap Şahabettin sembolizmin, Tevfik Fikret ise parnasizmin etkisinde kalmıştır. Ahmet Haşim ise saf şiir anlayışıyla sembolizme yakındır.

8. 20. Yüzyıl Akımları

Bu akımlar genellikle şiir, resim ve tiyatroda etkili olmuştur:

Örnek

Soru: Sürrealizm (gerçeküstücülük) akımının edebiyattaki iki temel özelliğini yazınız.

Çözüm: 1) Bilinçaltının, rüyaların ve hipnoz halinin sanata aktarılmasını savunur. Akıl ve mantık kurallarını reddeder. 2) 'Otomatik yazı' tekniğini kullanır. Bu teknikte şair veya yazar, düşünmeden, aklının denetimi olmadan, içinden geldiği gibi yazarak bilinçaltını ortaya çıkarmayı amaçlar.

Not

Sınavlarda, 20. yüzyıl akımlarının temel savunusu ve öncü ismi sorulabilir. Örneğin, 'Makineyi ve hızı yücelten akım?' (Fütürizm) veya 'Bilinçaltını esas alan akım?' (Sürrealizm) gibi.

9. Akımların Türk Edebiyatına Yansımaları (Özet)

Türk edebiyatındaki başlıca etkiler şöyle özetlenebilir:

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Edebiyat Akımları ve Dünya Edebiyatı konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

AYT Türk Dili ve Edebiyatı konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.