Corvus simgesi
Corvus · AYT Matematik

Sayma, Permütasyon, Kombinasyon, Binom ve Olasılık

Sayma, permütasyon, kombinasyon, binom ve olasılık, AYT Matematik'in temel konularındandır. Bu konular, belirli kurallara göre kaç farklı şekilde düzenleme yapılabileceğini ve bir olayın gerçekleşme şansını hesaplamamızı sağlar. Sınavda hem tek başına hem de problemler içinde sıkça sorulan bu başlıklara hakim olmak için tanımları, formülleri ve çözüm tekniklerini iyi öğrenmelisin.

1. Temel Sayma İlkeleri

Bir işlem kaç farklı şekilde yapılabilir sorusunu cevaplamak için iki temel prensip kullanırız: toplama yoluyla sayma ve çarpma yoluyla sayma.

Toplama Yoluyla Sayma:

Çarpma Yoluyla Sayma:

2. Permütasyon (Sıralama)

n farklı elemanın r'li sıralanışlarının (r ≤ n) sayısına permütasyon denir ve P(n, r) ile gösterilir.

Formül

P(n, r) = n! / (n−r)!

Özel Durumlar:

Örnek

Soru: "MATEMATİK" kelimesinin harfleriyle anlamlı ya da anlamsız, 4 harfli kaç farklı kelime yazılabilir? (Harfler tekrar kullanılmayacak.) Çözüm: "MATEMATİK" kelimesi 9 harflidir (M, A, T, E, M, A, T, İ, K). Ancak M, A ve T harfleri ikişer kez tekrar eder. Soruda harfler tekrar kullanılmayacağı için, bu tekrarlar bizi ilgilendirmez; kullanabileceğimiz farklı harfleri sayarız: M, A, T, E, İ, K → 6 farklı harf. O halde 6 farklı elemandan 4'lü permütasyon: P(6, 4) = 6! / (6−4)! = 6! / 2! = 720 / 2 = 360.

3. Kombinasyon (Seçme)

n farklı elemanın r'li seçimlerinin (sıra önemli değil) sayısına kombinasyon denir ve C(n, r) veya (n r) ile gösterilir.

Formül

C(n, r) = n! / (r! × (n−r)!)

Önemli Özellikler:

Örnek

Soru: 10 kişilik bir gruptan 4 kişilik bir ekip kaç farklı şekilde seçilir? Çözüm: Sıra önemli olmadığı için kombinasyon kullanırız. C(10, 4) = 10! / (4! × 6!) = (10×9×8×7) / (4×3×2×1) = 5040 / 24 = 210.

Not

Bir problemde 'sıralama', 'diziliş', 'yan yana' gibi ifadeler varsa permütasyon; 'seçim', 'ekip', 'küme', 'alt küme', 'kaç tane' (sıra belirtilmiyorsa) gibi ifadeler varsa kombinasyon düşünmelisin.

4. Binom Açılımı

(x + y)ⁿ ifadesinin açılımına binom açılımı denir. Açılımdaki her terim C(n, r) · xⁿ⁻ʳ · yʳ şeklindedir.

Formül

(x + y)ⁿ = C(n,0)xⁿy⁰ + C(n,1)xⁿ⁻¹y¹ + ... + C(n,n)x⁰yⁿ

Önemli Noktalar:

Örnek

Soru: (2x − 3)⁵ açılımında x³'lü terimin katsayısı kaçtır? Çözüm: Genel terim: Tʳ₊₁ = C(5, r) · (2x)⁵⁻ʳ · (−3)ʳ = C(5, r) · 2⁵⁻ʳ · (−3)ʳ · x⁵⁻ʳ. x³'lü terim için 5−r = 3 → r = 2 olmalı. T₃ = C(5, 2) · 2³ · (−3)² = 10 · 8 · 9 = 720. Katsayı 720'dir.

5. Olasılık

Bir deneyin tüm mümkün sonuçlarının kümesine örnek uzay (E), örnek uzayın herhangi bir alt kümesine olay denir. Bir A olayının olasılığı P(A) ile gösterilir.

Formül

P(A) = s(A) / s(E) (Eş olasılıklı tüm sonuçlar için)

Temel Kurallar:

Koşullu Olasılık ve Bağımsızlık:

Örnek

Soru: Bir zar atıldığında üst yüze gelen sayının asal veya çift sayı olma olasılığı kaçtır? Çözüm: E={1,2,3,4,5,6}, s(E)=6. A: 'Asal sayı'={2,3,5}, s(A)=3. B: 'Çift sayı'={2,4,6}, s(B)=3. A∩B={2}, s(A∩B)=1. İstenen P(A∪B) = P(A)+P(B)−P(A∩B) = (3/6)+(3/6)−(1/6) = 5/6.

Not

Olasılık sorularında paydada örnek uzayın eleman sayısını (s(E)) doğru belirlemek çok önemlidir. Zar, para gibi nesnelerde genellikle eş olasılık vardır. Ancak seçim, sıralama içeren sorularda s(E) ve s(A) hesaplamak için permütasyon/kombinasyon kullanman gerekebilir.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Sayma, Permütasyon, Kombinasyon, Binom ve Olasılık konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

AYT Matematik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.