Corvus simgesi
Corvus · TYT Türkçe

Fiiller, Ek Fiil ve Fiilimsiler

Fiiller, iş, oluş, durum bildiren ve kip, kişi ekleriyle çekimlenen sözcüklerdir. Ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yapan veya fiillere gelerek birleşik zaman oluşturan yardımcı bir unsurdur. Fiilimsiler ise fiil kökenli olup isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan ve fiil anlamı taşıyan sözcüklerdir.

1. Fiiller (Eylemler)

Fiiller, varlıkların yaptığı işi, oluşu veya durumu kip ve kişi ekleriyle bildiren sözcüklerdir. Fiil köküne gelen kip ekleri zaman veya dilek bildirir, kişi ekleri ise işi yapanı gösterir.

Fiiller Anlam Özelliklerine Göre Üçe Ayrılır:

2. Fiillerde Kip ve Zaman

Fiillerde Kip Türleri:

Fiillerde Zaman Yapısı:

3. Ek Fiil (İsim Cümlelerinin Yüklemi)

Ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yapan veya basit zamanlı fiillere gelerek birleşik zaman oluşturan yardımcı bir unsurdur. Dört kipte çekimlenir: Görülen geçmiş zaman (-di), duyulan geçmiş zaman (-miş), şart kipi (-se) ve geniş zaman (-dir). İki temel işlevi vardır: 1) İsim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar (Örnek: 'Öğretmen-di-m'). 2) Basit zamanlı fiillere gelerek birleşik zamanlı fiil yapar (Örnek: 'geliyor-du-m').

Not

Ek fiilin geniş zaman çekimi olan '-dir' eki, çoğu zaman cümlede kullanılmaz. 'Bu ev güzel.' cümlesinde 'güzel' sözcüğü, ek fiilin geniş zamanıyla çekimlenmiş bir isimdir. Yani aslında 'Bu ev güzeldir.' şeklindedir, ancak '-dir' eki düşmüştür.

4. Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, fiil anlamını koruyan ancak cümlede isim, sıfat veya zarf göreviyle kullanılan ve çekim eki almayan sözcüklerdir. Üç çeşidi vardır.

Fiilimsi Türleri:

Not

Sıfat-fiil ekleri (-en, -ecek, -miş) bazen kip ekiyle karıştırılır. Ayırmak için sözcüğün sıfat olup olmadığına bak. 'Gelecek hafta' ifadesindeki 'gelecek' sıfat-fiildir (sıfat), 'Yarın gelecek.' ifadesindeki 'gelecek' ise gelecek zaman kipidir (fiil).

5. Fiilde Çatı

Fiilde çatı, yüklemin özne ve nesneyle olan ilişkisidir. Özneye göre ve nesneye göre olmak üzere iki yönden incelenir.

Özneye Göre Çatı:

Nesneye Göre Çatı:

Örnek

Soru: 'Eski evlerin onarılması için belediyeye başvuruldu.' cümlesindeki fiilimsiyi bulunuz ve türünü belirtiniz.

Çözüm: Önce fiil kökü taşıyan sözcüklere bakalım: 'onarılması', 'başvuruldu'.

'Başvuruldu' çekimli bir fiildir (edilgen, görülen geçmiş zaman).

'Onarılması' sözcüğü ise 'onar-' fiil kökünden türemiştir ve '-ma' isim-fiil ekini almıştır. Ayrıca iyelik eki (-sı) gelmiştir.

Bu sözcük cümlede 'için' edatının nesnesi olarak kullanılmıştır, yani isim görevi görür.

Sonuç: Fiilimsi 'onarılması'dır ve türü isim-fiildir.

Örnek

Soru: 'Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, özneye göre edilgen, nesneye göre geçişli bir fiildir?' sorusu mantıksızdır. Çünkü edilgen (pasif) çatılı bir fiil, nesne almaz. Edilgen fiillerde işi yapan belli değildir ve özne işten etkilenir. Bu tür bir fiil, 'neyi, kimi' sorularına cevap vermez, yani nesneye göre geçişsizdir. Bu nedenle, bir fiil hem edilgen hem de geçişli olamaz. Sınavlarda bu tür hatalı sorularla karşılaşırsan, sorunun kendisinde bir mantık hatası olduğunu bilmelisin.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Fiiller, Ek Fiil ve Fiilimsiler konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Türkçe konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.