Corvus simgesi
Corvus · TYT Türkçe

Sözcükte ve Söz Öbeğinde Anlam

Sözcükte ve söz öbeğinde anlam, TYT Türkçe'nin temel konularından biridir. Sözcüklerin gerçek, mecaz ve terim anlamlarını, anlam ilişkilerini (eş, yakın, karşıt anlam) ve deyim, atasözü gibi kalıp ifadelerin cümleye kattığı anlamı anlamayı gerektirir. Bu konu, hem doğrudan sorularda hem de paragraf sorularında anlamı çözümleme becerisi kazandırır.

1. Sözcükte Anlam

Bir sözcüğün sözlükteki ilk ve temel anlamına gerçek (temel) anlam denir. Sözcük, gerçek anlamından tamamen uzaklaşıp başka bir kavramı karşılayacak şekilde kullanılırsa mecaz anlam kazanır. Bir bilim, sanat veya meslek dalına özgü kavramları karşılayan sözcüklere ise terim anlamlı sözcükler denir.

Anlam Türleri ve Örnekleri:

2. Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

Başlıca Anlam İlişkileri Şunlardır:

Örnek

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük mecaz anlamda kullanılmamıştır?

A) Bu olaydan sonra aralarındaki buzlar eridi.

B) Sıcak bir tavırla bizi karşıladı.

C) Çocuğun keskin bir zekâsı vardı.

D) Masanın kenarındaki keskin bıçağı aldı.

E) Söylediği ince bir espriyle herkesi güldürdü.

Çözüm: Seçenekleri tek tek inceleyelim.

A) 'Buzlar eridi' ifadesi, 'soğukluğun, anlaşmazlığın ortadan kalkması' anlamında mecazdır.

B) 'Sıcak tavır', 'içten, samimi tavır' anlamında mecazdır.

C) 'Keskin zekâ', 'çabuk kavrayan, iyi işleyen zekâ' anlamında mecazdır.

D) 'Keskin bıçak', bıçağın 'çok iyi kesen' gerçek özelliğini belirtir. Bu, gerçek anlamdır.

E) 'İnce espri', 'zarif, düşündürücü espri' anlamında mecazdır.

Doğru cevap D seçeneğidir.

3. Söz Öbeklerinde Anlam

Kalıplaşmış Söz Öbekleri ve Özellikleri:

Örnek

Soru: 'Bu işi yapmak için can atıyordu.' cümlesindeki altı çizili deyimin cümleye kattığı anlam aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çok istemek

B) Çok çalışmak

C) Çok korkmak

D) Çok şaşırmak

E) Çok üzülmek

Çözüm: 'Can atmak' deyimi, bir şeyi yapmayı çok arzulamak, çok istemek anlamına gelir. Cümlede kişi, işi yapmayı çok arzuladığı için bu deyim kullanılmıştır. Doğru cevap A seçeneğidir.

4. Bağlamdan Anlam Çıkarma ve Sözcük Seçme

Sınavlarda sıkça karşılaşılan soru tiplerinden biri, bir cümledeki boşluğa anlam ve bağlam açısından en uygun sözcüğü getirmektir. Bu tür sorularda cümlenin genel anlamı, tonu ve söz dizimi dikkate alınmalıdır. Altı çizili bir söz öbeğinin cümledeki kullanım amacı sorulduğunda ise, o ifadenin cümleye kattığı duygu, düşünce veya vurgu belirlenmelidir.

Örnek

Soru: 'Sanatçı, eserlerinde toplumun çektiği ------ anlatmış, insanları duyarlı olmaya çağırmıştır.'

Cümledeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilemez?

A) sıkıntıları

B) acıları

C) sevinçleri

D) ıstırapları

E) dertleri

Çözüm: Cümlede 'çekmek' fiili kullanılmıştır ve sanatçı insanları 'duyarlı olmaya çağırmıştır'. 'Çekmek' fiili genellikle olumsuz durumlar (sıkıntı, acı, ıstırap, dert) için kullanılır. 'Sevinç çekmek' Türkçede kullanılan bir ifade değildir. Bu nedenle boşluğa getirilemeyecek sözcük C seçeneğindeki 'sevinçleri'dir.

Not

Sınavda dikkat! 'Mecaz anlam' sorularında sık yapılan bir hata, sözcüğün cümle içinde somut bir varlığı gerçekten niteliyor olmasına rağmen onu mecaz sanmaktır. Önce sözcüğün gerçek anlamını düşün, cümleye uyup uymadığını kontrol et. Ayrıca, deyim ve atasözü sorularında ifadenin tamamını düşün; bazen parçası verilip tamamı sorulabilir veya anlamı sorulabilir.

Not

Terim anlamlı sözcükler, hangi alana ait oldukları belli olan sözcüklerdir. 'Perde' sözcüğü tiyatro terimi olabilirken, 'köprü' sözcüğü diş hekimliği terimi olabilir. Bağlam, terim anlamı belirler. Çok anlamlılık (bir sözcüğün birden fazla gerçek anlamının olması) ile eş seslilik karıştırılmamalıdır. Çok anlamlılıkta anlamlar birbiriyle ilişkilidir ('ağız' organ – 'ağız' nehirin denize döküldüğü yer).

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Sözcükte ve Söz Öbeğinde Anlam konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Türkçe konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.