Relative clauses (sıfat cümlecikleri), bir ismi niteleyen ve genellikle 'who', 'which', 'that', 'whose', 'where' gibi ilgi zamirleriyle başlayan cümleciklerdir. Bu konuda, nitelenen ismin türüne (insan, nesne, yer, sahiplik) göre doğru ilgi zamirini seçmek ve cümleciğin fiil yapısına göre kısaltılmış hallerini (V-ing / V3) oluşturmak temel becerilerdir.
1. Relative Clauses (Sıfat Cümlecikleri) Nedir?
Relative clause, bir ismi (noun) veya zamiri (pronoun) niteler, yani onun hakkında ek bilgi verir. Ana cümle içinde bir sıfat görevi görür ve bu nedenle hemen nitelediği isimden sonra gelir. İlgi zamiri (relative pronoun), cümleciğin başını oluşturur ve nitelenen isme (antecedent) bağlar.
Temel İlgi Zamirleri ve Kullanımları:
- **Who:** İnsanlar için kullanılır ve cümlecik içinde özne veya nesne görevi görür. (The student *who called you* is waiting.)
- **Which:** Hayvanlar ve nesneler için kullanılır, özne veya nesne görevi görür. (The book *which is on the table* is mine.)
- **That:** Hem 'who' hem de 'which' yerine, kısıtlayıcı (defining) cümleciklerde kullanılabilir. (The man *that you met* is my uncle.)
- **Whose:** Sahiplik (possession) bildirir, insan, hayvan ve nesneler için kullanılabilir. (The artist *whose paintings we saw* is famous.)
- **Where:** Yerler için kullanılır, 'in which', 'at which' anlamındadır. (The hotel *where we stayed* was luxurious.)
- **When:** Zamanlar için kullanılır. (I remember the day *when we first met*.)
- **Why:** Nedenler için kullanılır, genellikle 'reason' kelimesinden sonra. (Tell me the reason *why you are late*.)
2. Defining vs. Non-Defining Relative Clauses
**Defining (Restrictive) Relative Clauses:** Niteledikleri ismi tanımlamak, onu diğerlerinden ayırt etmek için zorunludur. Cümleden çıkarılamaz, çünkü anlam bozulur. Virgülle ayrılmaz. 'That' kullanılabilir.
Soru: Aşağıdaki cümlede boşluğa neden 'who' gelmelidir? 'The woman ______ lives next door is a doctor.'
Çözüm: Boşluktan sonra fiil ('lives') geldiği için bir özne gereklidir. Nitelenen isim 'woman' (insan) olduğu ve cümlecik onu tanımlayıp diğer kadınlardan ayırdığı için 'who' (veya 'that') kullanılır. Cümleciği çıkarırsak 'The woman is a doctor' kalır ve hangi kadın olduğu belirsizleşir. Bu nedenle bu bir defining clause'dur ve virgül yoktur.
**Non-Defining (Non-Restrictive) Relative Clauses:** Niteledikleri isme ek, fazladan bilgi verir. Cümleden çıkarıldığında ana cümlenin anlamı temel olarak değişmez. Her zaman virgülle ayrılır. 'That' asla kullanılmaz.
Soru: Aşağıdaki cümlede neden 'which' kullanılmıştır ve virgül neden vardır? 'Istanbul, ______ is a transcontinental city, has a rich history.'
Çözüm: 'Istanbul' zaten spesifik bir varlıktır, cümlecik ('is a transcontinental city') ona ek bir bilgi verir, onu tanımlamak için zorunlu değildir. Cümleciği çıkarırsak 'Istanbul has a rich history' ana anlamı korunur. Bu nedenle non-defining clause'dur. Nitelenen 'Istanbul' bir yer adı olmasına rağmen burada 'şehir' olarak nesne gibi düşünüldüğü ve cümlecikte özne eksikliği olduğu için 'which' kullanılır. 'Where' kullanılsaydı cümlecikte bir özne olması gerekirdi (ör: 'where many cultures meet').
3. Prepositional Relative Clauses (Edatlı İlgi Cümlecikleri)
Eğer cümlecikte bir edat (in, at, on, with, about, vb.) varsa, bu edat ya cümlenin sonunda bırakılır (resmi olmayan) ya da ilgi zamirinden önce getirilir (resmi). Resmi kullanımda 'whom' (insan) veya 'which' (nesne) kullanılır, 'who' veya 'that' kullanılmaz.
Örnekler:
- Gayriresmi: The person *who* you were talking *to* is here.
- Resmi: The person *to whom* you were talking is here.
- Gayriresmi: The subject *which* I am interested *in* is biology.
- Resmi: The subject *in which* I am interested is biology.
4. Reduced Relative Clauses (Kısaltılmış Sıfat Cümlecikleri)
Eğer ilgi cümleciği bir fiil ile başlıyorsa ve bir öznesi varsa, bu cümlecik 'who, which, that' ve 'be' fiili atılarak kısaltılabilir. Yapı, cümleciğin fiil çatısına bağlıdır.
Kısaltma Kuralları:
- **Etken Yapı (Active):** İlgi zamiri + 'be' fiili + V-ing ise, ilgi zamiri ve 'be' fiili atılır, V-ing (present participle) kalır. (The man *who is waiting* outside → The man *waiting* outside.)
- **Edilgen Yapı (Passive):** İlgi zamiri + 'be' fiili + V3 ise, ilgi zamiri ve 'be' fiili atılır, V3 (past participle) kalır. (The car *which was repaired* yesterday → The car *repaired* yesterday.)
- **Geniş Zaman veya Geçmiş Zaman (Active):** İlgi zamiri + fiil (V1/V2) ise, ilgi zamiri atılır ve fiil -ing formuna dönüşür. (People *who live* in cities → People *living* in cities.) (Ancak bu kural bazen 'who + V1' şeklinde de bırakılabilir, kısaltma her zaman yapılmaz.)
Soru: 'The proposals ______ at the meeting were all rejected.' boşluğuna 'discussed' mı yoksa 'discussing' mi gelmelidir?
Çözüm: Önce tam cümlecik düşünülür: 'The proposals *which were discussed* at the meeting...'. Bu bir edilgen yapıdır (proposals 'tartışılan' şeylerdir, 'tartışan' değil). Kısaltma kuralına göre: 'which were discussed' → 'discussed'. Doğru cevap: **discussed**.
Soru: 'The scientist ______ the new theory will give a lecture.' boşluğuna 'developed' mı yoksa 'developing' mi gelmelidir?
Çözüm: Tam cümlecik: 'The scientist *who developed* the new theory...'. Bu bir etken geçmiş zaman yapısıdır (scientist teoriyi 'geliştiren' kişidir). Kural: 'who developed' → 'developing'. Doğru cevap: **developing**.
Sınavlarda sıkça karıştırılan bir nokta: Kısaltılmış cümleciklerde fiilin hali (V-ing / V3) cümlenin anlamına göre belirlenir. İsim 'yapan' ise (etken) V-ing, 'yapılan' ise (edilgen) V3 kullanılır. 'The boy *playing* guitar' (gitar çalan çocuk) vs. 'The song *played* on the radio' (radyoda çalınan şarkı).
YDS'de 'whose' kullanımına dikkat edin. 'Whose' hem insanlar hem de nesneler için kullanılabilir. Nesneler için 'of which' de kullanılabilir ama 'whose' daha yaygındır. Ör: 'The company *whose* shares rose yesterday...' (Dün hisseleri yükselen şirket...).
Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.
