Corvus simgesi
Corvus · AYT Tarih-1

İlk ve Orta Çağlarda Türk Dünyası

Bu konuda İlk ve Orta Çağlarda Türklerin ana yurdu, bu coğrafyanın yaşam tarzına etkileri ve burada kurulan büyük siyasi teşekküller (Asya Hun, Kök Türk, Uygur) incelenir. Ayrıca bu devletlerin komşularıyla ilişkileri ve Kavimler Göçü'nün nedenleri ile sonuçları ele alınır.

1. Türklerin İlk Ana Yurdu ve Yaşam Tarzı

Tarih sahnesine çıktıkları ilk ana yurt, Orta Asya'nın belirli bir bölgesidir. Bu coğrafya, doğuda Kingan (Khingan) Dağları, batıda Hazar Denizi, kuzeyde Sibirya, güneyde ise Hindikuş (Hindukuş) ve Karanlık (Karakurum) Dağları ile çevrilidir. Bu geniş bölge, bozkır (step) ikliminin ve coğrafyasının hâkim olduğu bir alandır.

Bozkır Coğrafyasının Türk Yaşam Tarzına Etkileri:

2. İç Asya'daki Başlıca Türk Siyasi Teşekkülleri

Ana yurtta kurulan ve tarihsel süreklilik gösteren üç büyük devlet vardır. Bunların yönetim yapıları benzer özellikler taşır.

Asya Hun Devleti (MÖ 220 - MS 48):

Kök Türk (Göktürk) Devleti (552-659 / 682-745):

Uygur Devleti (744-840):

3. Kavimler Göçü (375)

Kuzey Hun boylarının batıya hareketi ve Karadeniz'in kuzeyindeki Ostrogot, Vizigot gibi Germen kavimlerini yerlerinden etmesiyle başlayan büyük nüfus hareketidir. Bu süreç 4. yüzyılın sonlarında (376 civarında) başlamıştır.

Sonuçları:

4. Türk Devletlerinin Çevre Devletlerle İlişkileri

Çin ile İlişkiler:

Bizans ile İlişkiler:

Sasani (İran) ile İlişkiler:

Örnek

Soru: Bozkır coğrafyasının Türk yaşam tarzı üzerindeki en belirgin etkisi aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: Bu tür sorularda coğrafyanın temel şartlarını (iklim, bitki örtüsü, tarım imkanları) düşünmelisin. Bozkır, geniş çayırlar ve sert bir iklime sahiptir. Tarım sınırlıdır. Bu şartlar, hayvancılığı zorunlu kılar ve toplulukların hayvanlarını otlatmak için mevsimlik yer değiştirmesine (konargöçerlik) yol açar. Dolayısıyla en belirgin ve doğrudan etki, 'konargöçer yaşam tarzının benimsenmesi' şeklinde olur.

Örnek

Soru: İlk Türk devletlerinde hükümdarın yetkilerinin sınırsız olmadığını, bir meclis tarafından denetlendiğini gösteren en önemli kurum aşağıdakilerden hangisidir? Çözüm: İlk Türk devletlerinde kağan mutlak yetkili gibi görünse de, önemli kararlar (savaş, barış, veraset) boy beylerinin (ileri gelenlerin) katıldığı bir mecliste görüşülürdü. Bu meclise 'kurultay' (kengeş, toy) adı verilirdi. Kurultay, hükümdarın yetkilerini sınırlayan ve devlet işlerinin görüşüldüğü danışma organıdır.

Not

Sınavlarda sıkça karıştırılan bir nokta: 'Türk' adını ilk kez siyasi bir ad olarak kullanan devlet Kök Türklerdir. Ancak 'Türk' kelimesi ilk kez Çin kaynaklarında (MÖ 3. yy) ve daha sonra Kök Türk Yazıtları'nda geçer. 'Hun' bir boy adıdır, 'Türk' ise siyasi bir kimliktir. Ayrıca, Kavimler Göçü'nün başlatıcısı olarak 'Kuzey Hunları' veya 'Avrupa Hunları' ifadelerini kullanmak daha doğrudur. Çin Seddi'nin inşası çok daha eski dönemlere dayanır, Hunlarla mücadeleler sırasında ise güçlendirilip uzatılmıştır.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta İlk ve Orta Çağlarda Türk Dünyası konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

AYT Tarih-1 konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.