Corvus simgesi
Corvus · KPSS Matematik

Bölme, Bölünebilme, Asal Çarpanlar, EBOB-EKOK

Bölme işleminde temel ilişkiyi, bölünebilme kurallarını, asal çarpanlara ayırmayı ve bunlarla bölen sayısı, EBOB-EKOK hesaplamalarını öğreneceksin. Bu kurallar, KPSS'de sayısal mantık ve problemlerin temelini oluşturur.

1. Bölme İşlemi ve Temel İlişki

Bir A doğal sayısını bir B doğal sayısına böldüğümüzde, bölüm Q ve kalan R olur. Burada kalan, bölen (B) den mutlaka küçüktür. Bu ilişkiyi formülle ifade edebiliriz.

Formül

A = B × Q + R ve 0 ≤ R < B

Bu formül, bölünen sayıyı (A) bulmak veya kalanı hesaplamak için kullanılır. Kalan, bölen (B) den küçük olduğu sürece negatif olamaz.

Örnek

Soru: Bir bölme işleminde bölünen 283, bölen 17'dir. Bölüm ve kalanı bulunuz.

Çözüm: 283'ü 17'ye bölelim. 17 × 16 = 272 ve 283 − 272 = 11'dir. Kalan (11) bölenden (17) küçük olduğu için bölüm 16, kalan 11'dir. Kontrol: 283 = 17 × 16 + 11.

2. Bölünebilme Kuralları

Bir sayının belirli sayılara kalansız bölünüp bölünmediğini test etmek için pratik kurallar vardır:

Örnek

Soru: 5a34b sayısı 9 ve 10 ile tam bölünebiliyorsa a kaçtır?

Çözüm: 10 ile bölünebilme kuralından son rakam b=0 olmalı. Sayı 5a340 olur. 9 ile bölünebilme için rakamlar toplamı 9'un katı olmalı: 5 + a + 3 + 4 + 0 = 12 + a. Bu toplamın 9'un katı olması için a=6 olur (12+6=18). Cevap: 6.

3. Asal Çarpanlara Ayırma ve Pozitif Bölen Sayısı

Bir sayıyı, asal sayıların çarpımı şeklinde yazmaya asal çarpanlara ayırma denir. En küçük asal sayıdan başlayarak bölme işlemi yapılır.

Formül

N = aˣ × bʸ × cᶻ ... (a, b, c asal sayılar; x, y, z üsler)

Bu şekilde asal çarpanlarına ayrılmış bir N sayısının pozitif tam bölenlerinin sayısı (PBS) formülle bulunur.

Formül

PBS(N) = (x + 1) × (y + 1) × (z + 1) ...

Örnek

Soru: 360 sayısını asal çarpanlarına ayırıp pozitif bölen sayısını bulunuz.

Çözüm: 360 = 36 × 10 = (6×6)×(2×5) = (2×3)×(2×3)×(2×5) = 2³ × 3² × 5¹. Üsler: 2'nin üssü 3, 3'ün üssü 2, 5'in üssü 1. Pozitif Bölen Sayısı = (3+1) × (2+1) × (1+1) = 4 × 3 × 2 = 24.

4. EBOB (En Büyük Ortak Bölen) ve EKOK (En Küçük Ortak Kat)

İki veya daha fazla sayının ortak bölenlerinin en büyüğüne EBOB, ortak katlarının en küçüğüne EKOK denir. Asal çarpanlara ayırarak bulunabilir.

Hesaplama Yöntemi:

EBOB ve EKOK arasında önemli bir ilişki vardır. İki sayı için: (Sayı1 × Sayı2) = EBOB(S1, S2) × EKOK(S1, S2).

Örnek

Soru: 48 ve 72'nin EBOB ve EKOK'unu bulunuz.

Çözüm: Asal çarpanlar: 48 = 2⁴ × 3¹, 72 = 2³ × 3².

EBOB: Ortak çarpanlar 2 ve 3. En küçük üsler: 2³ ve 3¹. EBOB = 2³ × 3¹ = 8 × 3 = 24.

EKOK: Tüm çarpanların en büyük üsleri: 2⁴ ve 3². EKOK = 2⁴ × 3² = 16 × 9 = 144.

Kontrol: 48 × 72 = 3456 ve 24 × 144 = 3456.

Not

Sık yapılan bir hata, EBOB ve EKOK problemlerini karıştırmaktır. 'Parçalara ayırma, paketleme, en az sayıda' gibi ifadeler genelde EBOB problemidir. 'Aralarında asal' ifadesi, EBOB'larının 1 olduğu anlamına gelir ve EKOK'u bulmayı kolaylaştırır.

5. EBOB-EKOK Problemleri

KPSS'de sıkça karşılaşılan problem tiplerini anlamak önemlidir.

Tipik Problem Tipleri:

Örnek

Soru: 12 cm ve 18 cm uzunluğundaki iki tahta çubuk, eşit uzunlukta ve en büyük boyda parçalara ayrılacaktır. Bir parçanın uzunluğu kaç cm olur ve toplam kaç parça elde edilir?

Çözüm: En büyük ortak parça uzunluğu EBOB(12,18)'dir. EBOB = 6 cm.

Parça sayısı: (12/6) + (18/6) = 2 + 3 = 5 parça.

Not

KPSS'de bölünebilme kuralları genellikle rakam bulmaca tarzı sorularda, EBOB-EKOK ise sözel problemlerde karşına çıkar. Asal çarpanlara ayırmayı ve PBS formülünü iyi öğrenirsen, sayının bölenleriyle ilgili soruları hızlı çözebilirsin.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Bölme, Bölünebilme, Asal Çarpanlar, EBOB-EKOK konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

KPSS Matematik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.