Corvus simgesi
Corvus · KPSS Matematik

Köklü Sayılar

Köklü sayılar, bir sayının belirli bir dereceden kökünü ifade eden matematiksel gösterimlerdir. Bu konuda köklü ifadelerle dört işlem yapmayı, paydayı kökten kurtarmayı (rasyonelleştirme) ve köklü sayıları karşılaştırmayı öğreneceksin. KPSS'de köklü sayılar, temel işlem becerisini ölçen ve diğer konularla iç içe geçmiş sorularda sıkça karşımıza çıkar.

1. Köklü Sayı Nedir?

n, 1'den büyük bir doğal sayı ve a bir reel sayı olsun. n√a (n. dereceden kök a) gösterimi, n. kuvveti a'ya eşit olan sayıyı ifade eder. Kök derecesi n çift ise, a sayısının 0 veya pozitif (a ≥ 0) olması gerekir ve sonuç da pozitiftir. Kök derecesi n tek ise, a negatif de olabilir ve sonuç a'nın işaretini taşır. √ işaretine kök (radikal) işareti, kök içindeki a sayısına kök içi, kökün sol üstündeki n sayısına da kök derecesi denir. Kök derecesi 2 ise genellikle yazılmaz: √a = ²√a.

Köklü Sayıların Temel Özellikleri:

2. Köklü İfadelerde Toplama ve Çıkarma

Köklü sayılarda toplama ve çıkarma işlemi yapabilmek için kök dereceleri ve kök içleri aynı olmalıdır. Bu durumda, katsayılar toplanır veya çıkarılır, ortak kök aynen yazılır. Kök dereceleri veya içleri farklı ise önce sadeleştirme veya genişletme yapılarak aynı hale getirilir.

Örnek

Soru: 3√5 + 2√5 − √5 işleminin sonucu nedir? Çözüm: Tüm terimlerin kök derecesi 2 (karekök) ve kök içi 5'tir. Katsayıları toplayıp çıkarırız: (3 + 2 − 1)√5 = 4√5.

Örnek

Soru: √12 + √27 işleminin sonucu nedir? Çözüm: Kök içlerini sadeleştirerek aynı yapalım. √12 = √(4·3) = 2√3. √27 = √(9·3) = 3√3. Şimdi toplayabiliriz: 2√3 + 3√3 = 5√3.

Not

√a + √b ≠ √(a+b) olduğunu unutma! Köklü sayılarda toplama, ancak kökler aynıysa katsayılarla yapılır. Örneğin, √4 + √9 = 2+3=5 iken, √(4+9)=√13≈3.6'tır. Birbirine eşit değildir.

3. Köklü İfadelerde Çarpma ve Bölme

Çarpma ve bölmede kök dereceleri aynı ise yukarıdaki kurallar uygulanır. Kök dereceleri farklı ise, önce kök dereceleri eşitlenir (OKEK kullanılarak).

Örnek

Soru: √2 · √8 işleminin sonucu nedir? Çözüm: Kök dereceleri aynı (2). Kök içlerini çarp: √(2·8) = √16 = 4.

Örnek

Soru: ⁶√4 / ³√2 işleminin sonucu nedir? Çözüm: Kök dereceleri farklı (6 ve 3). Önce dereceleri eşitleyelim. 6 ve 3'ün OKEK'i 6'dır. ⁶√4 = ⁶√(2²) zaten 6. dereceden. ³√2 = ⁶√(2²) = ⁶√4 (çünkü kök derecesi 2 ile genişletildi). Şimdi bölme yapalım: ⁶√4 / ⁶√4 = ⁶√(4/4) = ⁶√1 = 1.

4. Paydayı Kökten Kurtarma (Rasyonelleştirme)

Bir kesrin paydasında köklü ifade varsa, pay ve paydayı uygun bir sayı ile çarparak paydayı kökten kurtarırız. Bu işleme paydayı rasyonelleştirme denir. Temel amaç, paydayı bir rasyonel sayı (tam sayı veya ondalık) haline getirmektir.

Rasyonelleştirme Yöntemleri:

Örnek

Soru: 6/(√3−1) ifadesini paydası rasyonel olacak şekilde yazınız. Çözüm: Payda (√3−1). Eşleniği (√3+1) ile pay ve paydayı çarpalım: [6·(√3+1)] / [(√3−1)(√3+1)] = [6√3+6] / [(√3)²−1²] = (6√3+6)/(3−1) = (6√3+6)/2 = 3√3+3.

5. Köklü Sayıları Sıralama

Köklü sayıları karşılaştırmak için birkaç yöntem kullanılır: Kök derecelerini eşitlemek, kuvvetlerini almak veya yaklaşık değerlerini hesaplamak. En garantili yöntem, tüm sayıların kök derecelerinin eşit olduğu bir forma getirip kök içlerini karşılaştırmaktır.

Örnek

Soru: ³√5, √2, ⁶√10 sayılarını küçükten büyüğe sıralayınız. Çözüm: Kök derecelerinin OKEK'ini alalım: 3, 2, 6 sayılarının OKEK'i 6'dır. Tüm kökleri 6. dereceden yazalım: ³√5 = ⁶√(5²) = ⁶√25. √2 = ⁶√(2³) = ⁶√8. ⁶√10 aynı kalır. Şimdi kök içlerini karşılaştıralım: 8 < 10 < 25. Kök dereceleri aynı (6) ve 6>1 olduğu için, kök içi büyük olan sayı daha büyüktür. O halde sıralama: √2 < ⁶√10 < ³√5.

Not

Kök derecesi büyüdükçe (kök içi 1'den büyükse) sayının değeri küçülür. Örneğin, √8 > ³√8 > ⁴√8. Çünkü √8≈2.83, ³√8=2, ⁴√8≈1.68. Sıralama sorularında kök derecelerini eşitlemek en güvenli yoldur.

Formül

Önemli Bir Özdeşlik: (√a ± √b)² = a + b ± 2√(ab)

Örnek

Soru: (√6 − √2)² ifadesinin eşiti nedir? Çözüm: Formülü uygula: (√6)² + (√2)² − 2·√6·√2 = 6 + 2 − 2√12 = 8 − 2√(4·3) = 8 − 2·2√3 = 8 − 4√3.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Köklü Sayılar konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

KPSS Matematik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.