Corvus simgesi
Corvus · KPSS Tarih

Atatürk Dönemi Dış Politika

Atatürk Dönemi dış politikası, Lozan'da çözülemeyen sorunların barışçıl yollarla halli ve bölgesel ittifaklarla Türkiye'nin güvenliğinin sağlanması üzerine kuruludur. Bu dönemde Musul, nüfus mübadelesi, yabancı okullar ve borçlar gibi konular çözülmüş, ayrıca Milletler Cemiyeti'ne üyelik, Balkan Antantı, Sadabat Paktı ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi gibi önemli adımlar atılmıştır. Hatay'ın anavatana katılma süreci ise bu politikaların en önemli başarılarından biridir.

1. Lozan'dan Kalan Sorunların Çözümü

Lozan Antlaşması, Türkiye'nin bağımsızlığını tanıyan temel belge olmakla birlikte, bazı konular ileri bir tarihte çözülmek üzere bırakılmıştı. Atatürk döneminde bu sorunlar, büyük ölçüde barışçıl diplomasi yöntemleriyle ve uluslararası hukuka dayanarak çözüme kavuşturulmuştur.

Başlıca sorunlar ve çözümleri şunlardır:

2. Milletler Cemiyeti'ne Giriş

Türkiye, Milli Mücadele döneminde emperyalist güçlerin kontrolündeki Milletler Cemiyeti'ne mesafeliydi. Ancak 1930'larda dünyada yükselen revizyonist tehditler (İtalya ve Almanya) karşısında, barışı koruma çabalarına katkıda bulunmak amacıyla politikasını değiştirdi. İspanya'nın daveti üzerine 1932'de üyeliğe davet edildi ve 18 Temmuz 1932'de Meclis'ten geçen kanunla cemiyete katıldı. Bu adım, Türkiye'nin 'Yurtta Sulh, Cihanda Sulh' ilkesi doğrultusunda barışçıl bir aktör olarak uluslararası topluma entegre olduğunu gösterdi.

3. Bölgesel İttifaklar: Balkan Antantı ve Sadabat Paktı

1930'larda Avrupa'da artan gerginlik, Türkiye'yi kendi bölgesinde istikrar arayışına yöneltti. Bu amaçla iki önemli pakt kuruldu.

Balkan Antantı (9 Şubat 1934):

Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937):

4. Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936)

Lozan'da Boğazlar, uluslararası bir komisyonun kontrolüne bırakılmış ve askersizleştirilmişti. 1930'larda dünyadaki silahlanma ve İtalya'nın Akdeniz'deki saldırgan tutumu, Türkiye'nin bu statüyü değiştirme talebini meşru kıldı. Türkiye'nin diplomatik girişimleri sonucu toplanan Montrö Konferansı'nda yeni bir sözleşme imzalandı.

Montrö Sözleşmesi'nin Getirdikleri:

Montrö, Atatürk dönemi dış politikasının en büyük başarılarından biridir. Türkiye'nin ulusal egemenliğini tam anlamıyla tesis etmiş ve jeostratejik güvenliğini artırmıştır.

5. Hatay'ın Anavatana Katılması

Lozan'da, İskenderun Sancağı (Hatay) özel bir statüyle Suriye mandası altında bırakılmış, ancak Türk nüfusunun yoğunluğu nedeniyle kültürel hakları güvence altına alınmıştı. Atatürk, Hatay'ı Türkiye'ye katma hedefini hiçbir zaman bırakmadı. 1936'da Fransa'nın Suriye'ye bağımsızlık vermeye hazırlanması üzerine, Hatay'ın statüsü yeniden gündeme geldi. Türkiye, konuyu Milletler Cemiyeti'ne taşıdı ve askeri manevralarla diplomatik baskısını artırdı. Fransa ile yapılan görüşmeler sonucunda, Hatay'da 'Hatay Devleti' adıyla bağımsız bir devlet kurulması kararlaştırıldı (1937). 1938'de seçimler yapıldı ve Türk yanlısı meclis, Türkiye'ye katılma kararı aldı. Hatay Meclisi'nin bu kararından sonra, 29 Haziran 1939'da Hatay, Türkiye Cumhuriyeti'nin bir ili oldu. Bu süreç, Atatürk'ün hasta yatağında bile takip ettiği ve vefatından sonra tamamlanan bir dış politika zaferidir.

Örnek

Soru: Aşağıdakilerden hangisi, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Lozan Boğazlar Sözleşmesi'nden farklı olarak Türkiye'ye sağladığı bir hak değildir?

A) Boğazlar Komisyonu'nun kaldırılması

B) Boğazlar bölgesini askerileştirme hakkı

C) Ticaret gemilerine geçiş serbestisi tanınması

D) Türkiye'nin savaş tehlikesi durumunda Boğazları kapatabilmesi

Çözüm: Seçenekleri tek tek inceleyelim. Montrö ile Boğazlar Komisyonu kaldırıldı (A doğru). Boğazlar bölgesi askerileştirildi (B doğru). Ticaret gemilerine geçiş serbestisi Lozan'da da vardı, Montrö'de de korundu. Dolayısıyla bu, yeni bir hak değildir (C, farklı olmayan, yani sorunun cevabıdır). Türkiye'ye savaş tehlikesi durumunda Boğazları kapatma hakkı Montrö ile verilmiştir (D doğru). O halde cevap C'dir.

Örnek

Soru: Türkiye'nin 1932 yılında Milletler Cemiyeti'ne üye olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) İngiltere ile Musul sorununu çözmek

B) Dünyada yükselen revizyonist tehditlere karşı barışçıl bir platforma dahil olmak

C) Hatay meselesini uluslararası platforma taşımak

D) Balkan Antantı'nı kurmak

Çözüm: Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne katılma kararı, 1930'larda İtalya ve Almanya'nın saldırgan politikalarının (revizyonizm) artmasıyla ilişkilidir. Türkiye, bu tehditler karşısında 'Yurtta Sulh, Cihanda Sulh' ilkesi doğrultusunda barışı koruma çabalarına katılmak istemiştir. Musul sorunu 1926'da çözülmüştü (A yanlış). Hatay meselesi 1936'dan sonra gündeme geldi (C yanlış). Balkan Antantı 1934'tedir ve Milletler Cemiyeti'ne üyelik sonrasıdır (D yanlış). Doğru cevap B'dir.

Not

KPSS'de bu konudaki sorularda sıkça karıştırılan noktalar şunlardır: Montrö, Boğazlar üzerindeki tam egemenliği sağlar; Lozan'daki kısıtlamaları kaldırır. Balkan Antantı'nın zayıflama nedeni, Bulgaristan'ın katılmaması ve İtalya'nın Arnavutluk'u işgalidir. Hatay'ın katılma sürecinde 'Hatay Devleti' kurulması bir ara aşamadır; doğrudan ilhak değildir. Nüfus mübadelesindeki 'Etabli' sorunu 1930 Ankara Antlaşması ile çözülmüştür.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Atatürk Dönemi Dış Politika konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

KPSS Tarih konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.