Corvus simgesi
Corvus · KPSS Tarih

I. TBMM Dönemi

I. TBMM Dönemi, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılan ve Milli Mücadele'nin merkezi haline gelen meclisin faaliyetlerini kapsar. Bu dönemde meclis hükümeti sistemi benimsenmiş, 1921 Anayasası kabul edilmiş ve TBMM'ye karşı çıkan iç isyanlarla mücadele edilerek düzenli orduya geçiş sağlanmıştır.

1. I. TBMM'nin Açılışı ve Özellikleri

İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine, Mustafa Kemal Paşa'nın çağrısıyla yeni bir meclis Ankara'da toplandı. 23 Nisan 1920'de açılan bu meclise, seçilmiş milletvekillerinin yanı sıra, İstanbul'dan kaçabilen bazı mebuslar da katıldı. Meclis, olağanüstü yetkilere sahip bir kurucu meclis niteliği taşıyordu.

I. TBMM'nin Temel Özellikleri:

2. Meclis Hükümeti Sistemi

Bu sistemde yürütme yetkisi, meclisin kendi içinden seçtiği bakanlar kuruluna aittir. Başbakan yoktur; meclis başkanı aynı zamanda hükümetin de başıdır (Mustafa Kemal Paşa). Bakanlar, meclise karşı sorumludur ve meclis tarafından güvensizlik oyuyla düşürülebilir. Bu sistem, olağanüstü savaş koşullarında hızlı karar almayı kolaylaştırmıştır.

3. 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu)

20 Ocak 1921'de kabul edilen bu kısa ve öz anayasa, olağanüstü dönemin ihtiyaçlarına göre hazırlanmıştır. O güne kadar fiilen uygulanan düzeni yazılı hale getirmiştir.

1921 Anayasası'nın Önemli Maddeleri ve Özellikleri:

4. Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri

Bu düzenlemelerin amacı, iç güvenliği sağlamak ve TBMM'nin otoritesini korumaktı:

Not

İstiklal Mahkemeleri, sıradan adli suçlara değil, doğrudan Milli Mücadele'yi baltalayan eylemlere bakmıştır. Yargı yetkisi yürütme organı (Bakanlar Kurulu) denetimindeydi.

5. TBMM'ye Karşı Ayaklanmalar

TBMM'nin ilk aylarında, İstanbul Hükümeti'nin ve işgalci güçlerin kışkırtmasıyla, Anadolu'nun çeşitli yerlerinde ayaklanmalar çıkmıştır. Bu ayaklanmaların bastırılması, meclisin otoritesini sağlamak için hayati önem taşımıştır.

Başlıca Ayaklanmalar ve Destekçileri:

6. Düzenli Orduya Geçiş

Kuvayımilliye birlikleri, işgalcilere karşı ilk direnişi başlatmış olsa da, merkezi komutadan yoksun olmaları, disiplinsiz davranışları ve TBMM'ye karşı çıkan bazı şeflerin isyanı, düzenli bir ordu kurulmasını zorunlu kılmıştır. Özellikle Gediz Taarruzu'nun başarısızlığı bu kararı hızlandırmıştır.

Düzenli Orduya Geçişin Nedenleri ve Sonuçları:

Örnek

Soru: I. TBMM'nin 'kurucu meclis' olarak nitelendirilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) İstanbul'dan kaçan mebusların katılımıyla açılması

B) Yeni bir devlet düzeni ve rejim oluşturma amacı taşıması

C) Güçler birliği ilkesini benimsemiş olması

D) Meclis hükümeti sistemini uygulamış olması

E) İhtilalci bir karakter taşıması

Çözüm: Kurucu meclis, yeni bir anayasa yapma ve devletin temel niteliklerini belirleme yetkisine sahip meclistir. I. TBMM, 1921 Anayasası'nı hazırlamış ve milli egemenlik ilkesine dayalı yeni bir devlet yapısı inşa etmiştir. Diğer seçenekler onun özelliklerinden bazıları olsa da, 'kuruculuk' niteliğini en iyi açıklayan ifade B seçeneğidir.

Örnek

Soru: Aşağıdakilerden hangisi, TBMM'nin düzenli orduya geçme kararının nedenleri arasında gösterilemez?

A) Kuvayımilliye birliklerinin disiplin sorunları yaşaması

B) İşgalci Yunan ordusuna karşı kesin zafer kazanma isteği

C) İstanbul Hükümeti ile uzlaşma çabalarının sonuçsuz kalması

D) Bazı Kuvayımilliye şeflerinin TBMM otoritesine karşı çıkması

E) Asker kaçakları sorununun önlenememesi

Çözüm: Düzenli orduya geçiş, askeri ve iç güvenlik nedenlerle yapılmıştır. İstanbul Hükümeti ile uzlaşma (C seçeneği) siyasi bir konudur ve düzenli ordu kurulmasının doğrudan nedeni değildir. Aksine, TBMM İstanbul Hükümeti'ni tanımamıştır. A, B, D ve E seçenekleri ise düzenli orduya geçişin bilinen ve temel nedenleridir. Doğru cevap C'dir.

Not

KPSS'de bu konudan soru gelirken, genellikle I. TBMM'nin özellikleri (güçler birliği, meclis hükümeti, kuruculuk), 1921 Anayasası'nın içeriği (egemenlik maddesi), İstiklal Mahkemelerinin niteliği ve düzenli orduya geçiş nedenleri ön plana çıkar. Ayaklanmaların isimlerinden çok, kimler tarafından desteklendiklerine (İstanbul Hükümeti, işgalciler, azınlıklar) dikkat et.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta I. TBMM Dönemi konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

KPSS Tarih konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.