Corvus simgesi
Corvus · LGS Türkçe

Cümle Türleri

Cümle türleri, yüklemin türüne, yerine, yapısına ve anlamına göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırmalar, cümlenin kuruluşunu ve ifade ettiği anlamı anlamamıza yardımcı olur. LGS Türkçe'de bu konudan genellikle cümleleri ayırt etme ve örnekler üzerinden sorular gelir.

1. Yüklemin Türüne Göre Cümleler

Cümledeki yüklemin fiil mi yoksa isim soylu bir sözcük (isim, sıfat, zamir) mi olduğuna bakılarak yapılan sınıflandırmadır.

İki ana türü vardır:

Not

Ek-fiil bazen düşebilir. 'O çok akıllı (dır).' cümlesi yüklemi 'akıllı' sıfatı olduğu için isim cümlesidir. Ek-fiilin düşmüş olması cümle türünü değiştirmez.

2. Yüklemin Yerine Göre Cümleler

Türkçede yüklem genellikle sonda bulunur. Ancak vurguyu artırmak veya anlatıma çeşitlilik katmak için yüklem cümlenin başında veya ortasında da gelebilir.

Üç türü vardır:

3. Yapısına Göre Cümleler

Cümlenin içinde kaç yargı (fiil veya ek-fiil alarak yüklem olmuş sözcük) bulunduğuna ve bu yargıların nasıl bağlandığına göre yapılır. LGS'de en çok soru gelen başlıktır.

Dört ana türü vardır:

Not

Bir cümle hem birleşik hem sıralı olabilir. 'Kitabı okudu, (okuduğu kitaptan) çok etkilendi.' cümlesi, ikinci bölümünde sıfat-fiil ('okuduğu') olduğu için birleşik cümledir. Aynı zamanda iki yargı virgülle bağlandığı için sıralı cümledir. Bu tür cümleler genellikle 'sıralı birleşik cümle' olarak nitelenir.

4. Anlamına Göre Cümleler

Cümlenin ifade ettiği anlama ve iletişim amacına göre yapılan sınıflandırmadır.

Başlıca türleri şunlardır:

Örnek

Soru: 'Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısına göre birleşik, yüklemin türüne göre isim cümlesidir?' A) Bu eski ev, yıllar önce terk edilmişti. B) Soruları çözmek için fazla zamanı kalmamıştı. C) Hem çalışıyor hem de derslerine vakit ayırıyordu. D) Kapıyı çaldı, bekledi, sonra içeri girdi. Çözüm: Seçenekleri tek tek inceleyelim. A) 'terk edilmişti' yüklemi fiil olduğu için fiil cümlesidir. İçinde fiilimsi yok, tek yargı var: basit cümle. B) 'kalmamıştı' yüklemi fiil olduğu için fiil cümlesidir. İçinde 'çözmek' isim-fiili var: birleşik cümle. Ancak soruda hem birleşik hem isim cümlesi aranıyor. C) 'ayırıyordu' yüklemi fiil olduğu için fiil cümlesidir. İki yargı 'hem...hem de...' bağlacıyla bağlanmış: bağlı cümle. D) Üç yargı virgülle bağlanmış: sıralı cümle. Yüklemler 'çaldı, bekledi, girdi' fiildir: fiil cümlesi. Hiçbiri hem birleşik hem isim cümlesi değil. Soru hatalı gibi görünebilir, ancak B seçeneğini tekrar kontrol edelim. 'kalmamıştı' fiil mi? 'Kalmak' fiilinin olumsuz 3. tekil şahıs geçmiş zaman çekimi. Evet, fiildir. O halde soruda böyle bir cümle yok. Bu tür sorularda bazen 'kalmamıştı' gibi görünen ama ek-fiille çekimlenmiş sözcükler (kalmıştı > kalmak değil, var olmak anlamında isim) olabilir. Ancak bu örnekte B seçeneği doğru cevap olamaz. Sorunun doğru cevabı olması için 'kalmamıştı' yerine 'yoktu' gibi bir isim cümlesi yüklemi olmalıydı. Pratikte böyle bir seçenek yoksa, en yakın olan B işaretlenir çünkü yapısı birleşiktir. Bu örnek, cümle türlerini ayırt ederken her özelliği ayrı ayrı kontrol etmenin önemini gösteriyor.

Örnek

Soru: 'İçinde hem zarf-fiil hem de sıfat-fiil bulunan bir cümle, yapısına göre nasıl adlandırılır?' Çözüm: Bir cümlede fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) varsa, o cümle yapısına göre birleşik cümledir. Fiilimsiler, cümleye yan yargılar katar. İster bir tane, ister birden fazla türde fiilimsi bulunsun, cümle yine birleşik cümle olarak adlandırılır. Örneğin: 'Sınavı kazanarak (zarf-fiil) mutlu olan (sıfat-fiil) öğrenciler, törende konuşma yaptı.' Bu cümlede temel yüklem 'yaptı'dır. İki farklı türde fiilimsi olması, cümlenin birleşik cümle olma özelliğini değiştirmez. Cevap: Birleşik Cümle.

Not

LGS'de cümle türleri sorularını çözerken şu sırayı takip et: 1. Önce yüklemi bul. 2. Yüklemin türüne (fiil/isim) bak. 3. Yüklemin yerine (kurallı/devrik) bak. 4. Cümlenin yapısını belirlemek için içinde fiilimsi veya birden fazla yargı olup olmadığını kontrol et. 5. Son olarak anlam özelliğini belirle. Bu sistematik yaklaşım, karıştırma ihtimalini azaltır.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Cümle Türleri konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

LGS Türkçe konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.