Corvus simgesi
Corvus · LGS Türkçe

Deyimler, Atasözleri ve Özdeyişler

Deyimler, atasözleri ve özdeyişler dilimizin zengin ifade gücünü oluşturan kalıplaşmış sözlerdir. Deyimler bir durumu mecaz yoluyla anlatır, atasözleri deneyim ve öğüt içerir, özdeyişler ise ünlü kişilerin evrensel gerçekleri özlü biçimde ifade ettiği sözlerdir.

1. Deyimler

Deyim, en az iki sözcükten oluşan, genellikle mecaz anlam taşıyan, kalıplaşmış söz öbekleridir. Deyimler, bir kavramı ya da durumu daha etkili ve çarpıcı bir biçimde anlatmak için kullanılır. Sözcüklerin sırası ve yapısı değiştirilemez.

Deyimlerin Özellikleri:

Örnek

Soru: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim, açıklamasıyla birlikte verilmiştir?

A) Bu iş için kafa yormamız gerekiyor. (düşünmek)

B) Sonunda işin içinden çıktık, yani bitirdik.

C) Olanlardan sonra gözüme uyku girmiyor. (uyuyamıyorum)

D) Sınav sonucunu beklerken içim içimi yiyor.

Çözüm: Bir deyimin açıklamasıyla verilmesi, deyimin anlamının parantez içinde ya da 'yani' bağlacından sonra belirtilmesidir. A seçeneğinde 'kafa yormak' deyimi ve parantez içinde açıklaması (düşünmek) verilmiştir. Doğru cevap A'dır.

2. Atasözleri

Atasözleri, atalarımızdan gelen, uzun deneyimler ve gözlemler sonucu oluşmuş, genellikle öğüt veren, toplumun ortak düşüncesini yansıtan kalıplaşmış sözlerdir. Yargı bildirirler ve genellikle genel kabul görmüş doğruları ifade ederler.

Atasözlerinin Özellikleri:

Örnek

Soru: 'Sakla samanı, gelir zamanı.' atasözüyle aşağıdaki durumlardan hangisi arasında anlamca bir ilişki kurulamaz?

A) Kullanmadığı eski paraları bir kutuya koymuş, bir gün lazım olur diye.

B) Atıl duran arsayı satmayıp değerleneceği günü beklemiş.

C) İhtiyaç fazlası eşyaları hemen çöpe atıyordu.

D) Bozulmayacak konserveleri, acil bir durum için depoda saklıyordu.

Çözüm: Atasözü, 'ileride işe yarayabilecek şeyleri saklamak, atmamak' anlamındadır. A, B ve D seçenekleri bu anlama uygundur. C seçeneği ise tam tersi bir davranışı, 'eşyaları hemen atmak'ı anlattığı için atasözüyle ilişkilendirilemez. Doğru cevap C'dir.

3. Özdeyişler (Vecizeler)

Özdeyiş (vecize), ünlü bir kişi (düşünür, yazar, devlet adamı, bilim insanı vb.) tarafından söylenmiş, evrensel bir gerçeği, bir düşünceyi ya da ilkeyi özlü ve etkileyici bir biçimde anlatan sözlerdir. Kişiseldir, söyleyeni bellidir.

Özdeyişlerin Özellikleri:

Deyim, Atasözü ve Özdeyiş Arasındaki Temel Farklar:

Not

Sınavlarda sıkça karıştırılan bir nokta: 'Kalıplaşmış' özellik hem deyimler hem atasözleri için ortaktır. Ancak, bir ifadenin 'öğüt verme' amacı taşıyıp taşımadığına bakarak atasözü olup olmadığını ayırt edebilirsin. Ayrıca, parantez içinde açıklama verilen sorularda, açıklamanın deyimin gerçek anlamına mı yoksa mecaz anlamına mı uyduğunu kontrol etmelisin.

4. Metne Katkıları

Deyim, atasözü ve özdeyişler metinlere anlam ve anlatım gücü katar. Deyimler, anlatımı daha canlı ve etkileyici hale getirir. Atasözleri, savunulan düşünceyi desteklemek veya bir gerçeği vurgulamak için kullanılır. Özdeyişler ise metne derinlik ve inandırıcılık kazandırır, yazarın görüşünü güçlendirir.

Örnek

Soru: 'Bu projede gerçekten çok sıkıntı çektik, ama sonunda işi ***. Artık rahat bir nefes alabiliriz.' cümlesinde boş bırakılan yere aşağıdaki deyimlerden hangisi getirilirse anlam bütünlüğü sağlanır?

A) başından savmak

B) başa çıkmak

C) yoluna koymak

D) altından kalkmak

Çözüm: Cümlede 'sıkıntı çektikten sonra sonuçlandırmak, tamamlamak' anlamı aranmaktadır. 'İşi yoluna koymak' deyimi, bir işi düzene sokmak, istendiği gibi sonuçlandırmak anlamına gelir ve bu bağlamda 'tamamlamak' anlamına uygun düşer. 'Başından savmak' olumsuz ve üstünkörü bir bitirme şeklidir. 'Başa çıkmak' üstesinden gelmek anlamında olsa da 'işi başa çıkmak' şeklinde kullanılmaz. 'Altından kalkmak' da üstesinden gelmek demektir ancak 'işin altından kalkmak' şeklinde kullanılır. Verilen seçenekler içinde anlam bütünlüğünü en iyi sağlayan 'yoluna koymak'tır. Doğru cevap C'dir.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Deyimler, Atasözleri ve Özdeyişler konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

LGS Türkçe konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.