Corvus simgesi
Corvus · TYT Fizik

İş, Güç ve Enerji

İş, bir cisme uygulanan kuvvetin cismi hareket ettirmesiyle yapılır ve enerji aktarımının bir ölçüsüdür. Güç ise iş yapma hızını ifade eder. Enerji, iş yapabilme yeteneği olup kinetik ve potansiyel enerji gibi çeşitli biçimlerde bulunur; korunur ve dönüşür.

1. İş Kavramı ve İş Hesabı

Fiziksel anlamda iş yapılabilmesi için iki temel koşul vardır: Cisme bir kuvvet etki etmeli ve bu kuvvet cisme yol aldırmalıdır. Kuvvet ile alınan yol aynı doğrultuda değilse, iş hesaplanırken kuvvetin yol doğrultusundaki bileşeni dikkate alınır.

Formül

İş (W) = Kuvvet (F) × Yol (x) × cosθ

İşin birimi Joule (J) olup 1 J = 1 N·m'dir. İşin işareti şu durumlara bağlıdır:

Örnek

Soru: Yatay düzlemde duran 10 kg kütleli bir cisme, yatayla 60° açı yapan 50 N'luk bir kuvvet uygulanıyor ve cisim 8 m hareket ediyor. Yapılan iş kaç Joule'dür? (cos60°=0.5) Çözüm: İşi hesaplarken kuvvetin yatay bileşenini kullanırız. F_yatay = F × cosθ = 50 × 0.5 = 25 N. İş (W) = F_yatay × x = 25 N × 8 m = 200 J.

Not

Sık yapılan bir hata, kuvvetin tamamını yol ile çarpmaktır. Kuvvet ile yol aynı doğrultuda değilse, daima kuvvetin hareket doğrultusundaki bileşenini bul.

2. Güç Kavramı

Güç, birim zamanda yapılan iş veya aktarılan enerji miktarıdır. Yani iş yapma hızının bir ölçüsüdür. Güç, sistemin ne kadar hızlı enerji dönüşümü yaptığını gösterir.

Formül

Ortalama Güç (P) = Yapılan İş (W) / Geçen Zaman (t)

Gücün birimi Watt (W) olup 1 W = 1 J/s'dir. Pratikte beygir gücü (hp) de kullanılır (1 hp ≈ 746 W). Sabit hızla hareket eden bir araç için güç, kuvvet ve hız cinsinden de ifade edilebilir:

Örnek

Soru: 1200 kg kütleli bir araç, sabit 20 m/s hızla yatay yolda giderken toplam sürtünme kuvveti 400 N'dur. Motorun gücü en az kaç Watt olmalıdır? Çözüm: Araç sabit hızla gittiğine göre, motorun uyguladığı net kuvvet sürtünme kuvvetine eşit ve zıt yönde olmalıdır (F_motor = 400 N). Güç: P = F · v = 400 N × 20 m/s = 8000 W veya 8 kW.

3. Enerji ve Çeşitleri

Enerji, iş yapabilme yeteneğidir. İş yapıldığında enerji aktarılır veya dönüştürülür. Enerjinin korunumu fiziğin temel yasalarından biridir. Mekanik enerji, kinetik ve potansiyel enerjinin toplamıdır.

Kinetik Enerji (Ek): Hareketinden dolayı sahip olduğu enerjidir.

Potansiyel Enerji (Ep): Konumundan veya durumundan dolayı depolanmış enerjidir. İki temel türü vardır:

Örnek

Soru: 2 kg kütleli bir cisim, 15 m yükseklikten serbest bırakılıyor. Cismin yere çarpmadan hemen önceki kinetik enerjisi kaç Joule'dür? (g=10 m/s², sürtünme yok) Çözüm: Enerji korunumu uygulanır. Başlangıçtaki potansiyel enerji, yere çarpma anındaki kinetik enerjiye dönüşür. Ep = m·g·h = 2·10·15 = 300 J. O halde Ek = 300 J.

Not

Enerji korunumu sorularında, sistem izole ise (sürtünme yoksa) toplam mekanik enerji (Ek+Ep) sabit kalır. Bu, soruları çözmenin en hızlı yoludur.

4. Enerjinin Korunumu ve Dönüşümü

Enerji yoktan var edilemez, vardan yok edilemez; ancak bir biçimden diğerine dönüşebilir. Örneğin, yukarı fırlatılan bir cisimde kinetik enerji yavaş yavaş potansiyel enerjiye dönüşür. Sürtünme varsa, mekanik enerjinin bir kısmı ısı enerjisine dönüşür ve toplam enerji yine korunur, ancak mekanik enerji azalır.

5. Verim ve Enerji Kaynakları

Verim, bir sistemin ya da makinenin sağladığı faydalı enerjinin, ona verilen toplam enerjiye oranıdır. Hiçbir makine %100 verimle çalışamaz çünkü bir kısım enerji sürtünme, ısı, ses gibi yollarla kaybolur.

Formül

Verim (%) = (Faydalı Enerji Çıktısı / Toplam Enerji Girdisi) × 100

Enerji kaynakları yenilenebilir ve yenilenemez olarak sınıflandırılır:

Örnek

Soru: Bir elektrik motoru 5000 J elektrik enerjisi tüketerek 4000 J'lük iş yapıyor. Bu motorun verimi yüzde kaçtır? Çözüm: Verim = (Faydalı Enerji / Toplam Enerji) × 100 = (4000 J / 5000 J) × 100 = 0.8 × 100 = %80.

Not

Verim en fazla %100 olabilir; ideal (kaybı olmayan) sistemlerde %100, gerçek sistemlerde ise daima %100'den küçüktür.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta İş, Güç ve Enerji konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Fizik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.