Corvus simgesi
Corvus · AYT Fizik

Kütle Çekim ve Kepler Yasaları

Newton'ın kütle çekim yasası, kütleler arasındaki çekim kuvvetini belirler. Kepler'in üç yasası, gezegenlerin Güneş etrafındaki yörünge hareketini açıklar. Bu temeller, yörüngedeki cisimlerin enerjilerini ve bir gezegenden kurtulmak için gereken hızı hesaplamamızı sağlar.

1. Newton'ın Evrensel Kütle Çekim Yasası

Newton, iki kütle arasındaki çekim kuvvetinin, kütlelerin çarpımıyla doğru, aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılı olduğunu ifade etmiştir. Bu yasa evrenseldir ve gezegenlerden atomlara kadar her ölçekte geçerlidir.

Formül

F = G · (m₁ · m₂) / r²

Burada F çekim kuvveti (N), G evrensel kütle çekim sabiti (6.67×10⁻¹¹ N·m²/kg²), m₁ ve m₂ kütleler (kg), r ise kütle merkezleri arasındaki uzaklıktır (m).

2. Çekim İvmesi ve Yerçekimi

Bir gezegenin (M kütleli, R yarıçaplı) yüzeyindeki çekim ivmesi (g), birim kütleye etki eden çekim kuvvetidir. Bu ivme, gezegenin kütlesiyle doğru, yarıçapının karesiyle ters orantılıdır.

Formül

g = G · M / R²

Yükseklikle (h) çekim ivmesi azalır. Gezegen yüzeyinden h kadar yükseklikteki çekim ivmesi: g' = G · M / (R + h)² formülüyle bulunur.

Örnek

Soru: Dünya'nın kütlesi 6×10²⁴ kg, yarıçapı 6.4×10⁶ m'dir. Dünya yüzeyindeki çekim ivmesini (g) ve yüzeyden 3.2×10⁶ m yükseklikteki çekim ivmesini (g') hesaplayınız. (G = 6.67×10⁻¹¹ N·m²/kg²)

Çözüm:

1. Dünya yüzeyindeki çekim ivmesi: g = G·M/R² = (6.67×10⁻¹¹ × 6×10²⁴) / (6.4×10⁶)² ≈ 9.77 m/s².

2. Yükseklikteki ivme: g' = G·M/(R+h)² = (6.67×10⁻¹¹ × 6×10²⁴) / (6.4×10⁶ + 3.2×10⁶)² = (4.002×10¹⁴) / (9.6×10⁶)² ≈ 4.34 m/s².

3. Kepler Yasaları

Kepler, gezegenlerin hareketini üç yasayla açıklamıştır:

Formül

T² / a³ = sabit

Örnek

Soru: Bir gezegenin Güneş etrafındaki yörüngesinin yarı büyük ekseni 4 birim, periyodu 8 yıldır. Yarı büyük ekseni 1 birim olan başka bir gezegenin periyodu kaç yıldır?

Çözüm:

1. Kepler'in 3. yasasına göre T²/a³ sabittir. İlk gezegen için: 8² / 4³ = 64 / 64 = 1.

2. Bu sabit ikinci gezegen için de 1 olmalıdır: T² / 1³ = 1 → T² = 1 → T = 1 yıl.

4. Yörünge Enerjileri ve Kurtulma Hızı

Yarıçapı r olan dairesel bir yörüngede dolanan m kütleli bir uydunun enerjileri şöyle tanımlanır:

Enerji Türleri:

Kurtulma Hızı (Vk): Bir cismin, gezegenin çekim alanından tamamen kurtulup sonsuza gitmesi için gezegen yüzeyinden (R yarıçapından) sahip olması gereken minimum hızdır. Toplam enerjinin sıfır olması koşulundan bulunur.

Formül

Vk = √(2G·M / R) = √(2g·R)

Not

Sık yapılan bir hata, kurtulma hızı ile dairesel yörünge hızını karıştırmaktır. Dairesel yörünge hızı Vy = √(G·M/r) iken, kurtulma hızı bundan √2 ≈ 1.41 kat daha büyüktür (Vk = √2 · Vy). Ayrıca, kurtulma hızı cismin kütlesine bağlı değildir.

Örnek

Soru: Dünya yüzeyindeki çekim ivmesi yaklaşık g=9.81 m/s², yarıçapı R=6.4×10⁶ m olsun. Dünya'dan fırlatılan bir roketin kurtulma hızı kaç m/s'dir?

Çözüm:

Kurtulma hızı formülünü kullanalım: Vk = √(2g·R) = √(2 × 9.81 × 6.4×10⁶) = √(125.568×10⁶) = √(1.25568×10⁸) ≈ 1.12×10⁴ m/s = 11.2 km/s.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Kütle Çekim ve Kepler Yasaları konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

AYT Fizik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.