Millî Mücadele'nin Hazırlık Dönemi, Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışıyla başlar ve kongreler süreciyle örgütlenerek Sivas Kongresi'nde tamamlanır. Bu dönemde, vatanın kurtarılması için halkın iradesini harekete geçiren kararlar alınmış ve sonunda TBMM açılmıştır. Misakımillî ise bu mücadelenin temel hedeflerini, yani vatanın bütünlüğünü, millî egemenliği ve tam bağımsızlığı resmî bir belgeyle ilan eden millî bir karar metnidir.
1. Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı ve Amacı
9. Ordu Müfettişi olarak 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ayak basan Mustafa Kemal'in resmî görevi, bölgedeki Türk direnişini kontrol altına almaktı. Ancak onun asıl amacı, İstanbul Hükümeti'nin teslimiyetçi tutumuna karşı, vatanın bütünlüğünü korumak için halkı örgütlemek ve millî bir mücadele başlatmaktı. Burada, İstanbul ile telgraf yoluyla yaptığı yazışmalarda, işgallere karşı milletin kendini savunma hakkını vurguladı.
2. Kongreler Yoluyla Örgütlenme: Havza, Amasya, Erzurum ve Sivas
Hazırlık dönemini şekillendiren dört önemli adım şunlardır:
- Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgaller protesto edilerek mitingler yapılması istendi. Bu, halkı bilinçlendiren ve direnişe çağıran ilk genelgedir.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Millî Mücadele'nin yol haritasıdır. 'Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir' ve 'Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır' gibi çok önemli kararlar alındı. Bu, millî egemenlik fikrinin ilk kez resmen dile getirilmesidir.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz – 7 Ağustos 1919): Bölgesel toplanmasına rağmen millî kararlar aldı. 'Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz' ilkesi benimsendi. Manda ve himaye fikri reddedilerek ilk kez tam bağımsızlık hedefi konuldu. Temsil Heyeti oluşturuldu ve başkanı Mustafa Kemal oldu.
- Sivas Kongresi (4 – 11 Eylül 1919): Ülke genelindeki delegelerle toplandı. Erzurum'daki kararlar tüm yurdu kapsayacak şekilde genişletildi. Manda tartışmaları kesin olarak reddedildi. Temsil Heyeti, tüm yurdu temsil eden tek yetkili organ haline geldi. Kongre sonrasında, Temsil Heyeti'nin kararıyla askerî ve idari düzenlemeler yapılmaya başlandı.
Bu kongreler zinciri, İstanbul Hükümeti'ne karşı Anadolu'da alternatif bir otorite (Temsil Heyeti) oluşturmuş ve TBMM'nin açılmasına zemin hazırlamıştır. Sivas Kongresi ile hazırlık dönemi tamamlanmış, mücadele uygulama safhasına geçmiştir.
3. Misakımillî (Millî Sınırlar / Millî Ant)
Son Osmanlı Mebusan Meclisi, 28 Ocak 1920'de İstanbul'da toplandı. Mustafa Kemal'in direktifleri doğrultusunda hazırlanan ve 17 Şubat 1920'de kabul edilen Misakımillî, Millî Mücadele'nin temel siyasi belgesidir. Altı maddelik bu karar metni, Erzurum ve Sivas Kongresi kararlarını meclis onayına sunarak meşruiyet kazandırmıştır.
Misakımillî'nin temel ilkeleri şunlardır:
- Vatanın Bütünlüğü: Mondros Ateşkesi imzalandığında (30 Ekim 1918) Türk ve Müslüman çoğunluğun bulunduğu topraklar (bugünkü Türkiye sınırlarının çekirdeği) ayrılmaz bir bütündür.
- Tam Bağımsızlık: Siyasi, adli, mali ve ekonomik alanlarda hiçbir devletin etkisi kabul edilemez. Kapitülasyonlar kesinlikle reddedilir.
- Millî Egemenlik: Azınlıklara, Türklerin egemenlik haklarını ve ülke bütünlüğünü bozacak ayrıcalıklar verilemez.
- Batı Trakya, Batum, Kars ve Ardahan'ın geleceği için halk oylaması (plebisit) yapılması gerektiği belirtilmiştir.
- Arap topraklarının geleceğinin, bölge halkının serbestçe vereceği oya göre belirlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Misakımillî'nin kabulü, İtilaf Devletleri'ni rahatsız etti. İstanbul'un 16 Mart 1920'de resmen işgal edilmesi ve Meclisin dağıtılması üzerine, Mustafa Kemal, Temsil Heyeti'ni Ankara'ya taşıdı ve 23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni açtı. Böylece millî egemenlik ilkesi fiilen hayata geçirildi.
Soru: Amasya Genelgesi'nde yer alan 'Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır' ifadesi, aşağıdaki Atatürk ilkelerinden öncelikle hangisinin temelini oluşturmuştur? Çözüm: Bu ifade, kurtuluşun padişah ya da yabancı bir devletin yardımıyla değil, milletin kendi iradesiyle gerçekleşeceğini vurgular. Bu da egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu fikrini, yani millî egemenlik ilkesinin temelini oluşturur.
Soru: Misakımillî kararları ile Erzurum Kongresi kararlarını karşılaştıran bir öğrenci, aşağıdakilerden hangisini her iki metinde de ortak bir ilke olarak gözlemleyebilir? Çözüm: Her iki metinde de 'Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz' ilkesi vardır. Erzurum Kongresi Doğu Anadolu için bu ilkeyi benimserken, Misakımillî aynı ilkeyi Mondros Ateşkesi anındaki Türk çoğunluklu tüm topraklar için genişleterek kabul etmiştir. Dolayısıyla 'vatanın bütünlüğü' her ikisinin de ortak ilkesidir.
Sınavlarda sıkça karıştırılan bir nokta: Misakımillî bir anayasa ya da kanun değil, mecliste kabul edilmiş bir karar metnidir. Ayrıca, Mondros Ateşkesi'nin imzalandığı tarih (30 Ekim 1918), Misakımillî'de referans alınan millî sınırların dayanağıdır; Mondros'un uygulanma tarihi değil.
4. Hazırlık Dönemi'nin Sonuçları ve TBMM'ye Giden Yol
Bu dönemin başlıca sonuçları şöyle özetlenebilir:
- Millî Mücadele, halka mal edilerek meşru bir zemine oturtuldu.
- Tam bağımsızlık ve millî egemenlik hedefleri netleştirildi.
- Temsil Heyeti, Anadolu'daki tek yetkili organ haline geldi.
- İstanbul Hükümeti'nin otoritesi Anadolu'da sorgulandı ve alternatif bir yapı oluştu.
- Misakımillî ile siyasi hedefler dünyaya duyuruldu.
- İstanbul'un işgali, Ankara'yı mücadelenin merkezi yaptı ve TBMM'nin açılmasını hızlandırdı.
Bu sürecin en önemli çıktısı, 23 Nisan 1920'de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi'dir. TBMM, Amasya'daki 'milletin azim ve kararı' ilkesinin ve Sivas'taki millî irade fikrinin kurumsal karşılığı olarak, millî egemenliği hayata geçirmiştir.
Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.
