Corvus simgesi
Corvus · LGS T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük

TBMM'nin Açılması, Ayaklanmalar ve Sevr

23 Nisan 1920'de açılan TBMM, milli egemenlik ilkesini hayata geçiren ve Kurtuluş Savaşı'nı yöneten en üst organ oldu. Bu süreçte İstanbul Hükümeti ve işgal güçlerinin desteğiyle çıkan ayaklanmalarla mücadele edildi. 10 Ağustos 1920'de Osmanlı Hükümeti'ne imzalatılan Sevr Antlaşması ise tam bağımsızlık ilkesine aykırı olduğu için TBMM ve Türk milleti tarafından kesinlikle reddedildi.

1. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920)

İstanbul'un işgali ve Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine, Mustafa Kemal, yeni bir meclisin Ankara'da toplanması için çalışmalara başladı. Seçimler yapıldı ve 23 Nisan 1920'de, Ankara'daki binada (şimdiki Kurtuluş Savaşı Müzesi) Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) dualarla açıldı. Bu tarih aynı zamanda Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı olarak kutlanmaktadır.

TBMM'nin Temel Özellikleri ve Aldığı İlk Kararlar:

Not

TBMM'nin açılması, 'milli egemenlik' ilkesinin fiilen hayata geçirilmesinin temellerini atmıştır. Saltanatın resmen sona ermesi ise 1 Kasım 1922’de gerçekleşecektir.

2. TBMM'ye Karşı Ayaklanmalar (İsyanlar)

TBMM'nin açılması ve Milli Mücadele'yi yönetmesi, bazı çıkar çevrelerini rahatsız etti. İstanbul Hükümeti (Damat Ferit Paşa) ve işgalci devletlerin kışkırtmasıyla Anadolu'nun çeşitli yerlerinde TBMM'ye karşı ayaklanmalar çıktı. Bu ayaklanmalar dört grupta incelenir:

Ayaklanma Türleri ve Örnekleri:

TBMM'nin Ayaklanmalara Karşı Aldığı Önlemler:

Not

Ayaklanmalar, Milli Mücadele'nin en zor dönemlerinden biridir. TBMM, hem işgalci güçlerle hem de iç isyanlarla aynı anda mücadele etmek zorunda kalmıştır. Bu da Kurtuluş Savaşı'nın bir 'istiklal' savaşı olduğu kadar bir 'iç savaş' boyutu da taşıdığını gösterir.

3. Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) ve Tepkiler

İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'ne çok ağır şartlar içeren bir antlaşma taslağını Paris Barış Konferası'nda hazırladı. Bu taslak, Osmanlı Mebusan Meclisi'nde görüşülmedi. İstanbul işgal edildikten sonra, İtilaf Devletleri antlaşmayı doğrudan Osmanlı hükümetinin temsilcilerine sunulmuş ve sultan tarafından imzalanmıştır. Son Osmanlı Hükümeti temsilcileri tarafından 10 Ağustos 1920'de Paris yakınlarındaki Sevr kasabasında imzalandı.

Sevr Antlaşması'nın Başlıca Maddeleri (Özet):

Bu maddeler, Osmanlı Devleti'ni siyasi ve ekonomik bağımsızlıktan tamamen yoksun, küçük bir şehir devleti haline getirmeyi amaçlıyordu.

TBMM ve Türk Milletinin Tepkisi:

Örnek

Soru: TBMM'nin açılmasının ardından çıkan ayaklanmalara karşı alınan 'Hıyanet-i Vataniye Kanunu' ve 'İstiklal Mahkemeleri' önlemlerinin temel amacı nedir?

Çözüm: Bu iki önlem, iç güvenliği sağlamak ve TBMM'nin otoritesini tüm yurtta kesin olarak tesis etmek amacıyla alınmıştır. Hıyanet-i Vataniye Kanunu, ayaklanma çıkarmayı ve düşmanla işbirliği yapmayı yasal olarak suç haline getirerek caydırıcılık sağlamıştır. İstiklal Mahkemeleri ise savaş koşullarının olağanüstülüğü içinde, bu suçları normal yargı sürecinden daha hızlı bir şekilde sonuçlandırarak, milli mücadelenin arkasındaki birliği korumayı hedeflemiştir.

Örnek

Soru: Sevr Antlaşması'nın 'Boğazların uluslararası bir komisyon tarafından yönetilmesi' ve 'Osmanlı ordusunun sayı ve teçhizat bakımından çok kısıtlanması' maddeleri, antlaşmanın hangi temel özelliğini gösterir?

Çözüm: Bu maddeler, Sevr Antlaşması'nın Osmanlı Devleti'nin 'tam bağımsızlığını' ortadan kaldırmayı hedeflediğini gösterir. Boğazların kontrolünün kaybedilmesi, ülkenin coğrafi ve askeri egemenliğinin sona ermesi demektir. Ordunun etkisiz hale getirilmesi ise, devletin kendi topraklarını koruma ve iç-dış tehditlere karşı koyma gücünden yoksun bırakılması anlamına gelir. Her iki madde de, TBMM'nin Misak-ı Milli'de belirlediği 'tam bağımsızlık' ilkesine tamamen zıttır.

Not

Sevr Antlaşması hiçbir zaman yürürlüğe girmedi. Çünkü TBMM bu antlaşmayı tanımadı, imzalayanları vatan haini ilan etti ve Kurtuluş Savaşı'nı kazanarak bu antlaşmayı geçersiz kıldı. Yerine, 24 Temmuz 1923'te, tam bağımsızlığımızı tanıyan Lozan Antlaşması imzalandı. Sevr bir 'ölüm fermanı', Lozan ise bir 'yaşam belgesi' olarak tarihe geçti.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta TBMM'nin Açılması, Ayaklanmalar ve Sevr konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

LGS T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.