Corvus simgesi
Corvus · TYT Temel Matematik

Noktanın ve Doğrunun Analitiği

Analitik geometri, geometrik şekilleri cebirsel olarak incelememizi sağlar. Bu konuda koordinat düzleminde iki nokta arasındaki uzaklığı, bir doğru parçasının orta noktasını, doğrunun eğimini ve denklemini hesaplamayı öğreneceğiz. Paralel ve dik doğruların eğimleri arasındaki ilişkiyi kullanarak problem çözeceğiz.

1. Koordinat Düzlemi ve İki Nokta Arası Uzaklık

Koordinat düzleminde A(x₁, y₁) ve B(x₂, y₂) noktaları verilsin. Bu iki nokta arasındaki uzaklık, Pisagor teoreminden yararlanılarak bulunur. Uzaklık her zaman pozitif bir değerdir.

Formül

|AB| = √[(x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²]

Örnek

Soru: A(3, −1) ve B(−2, 5) noktaları arasındaki uzaklığı bulunuz. Çözüm: Uzaklık formülünü uygulayalım. |AB| = √[(−2 − 3)² + (5 − (−1))²] = √[(−5)² + (6)²] = √[25 + 36] = √61 birim.

2. Bir Doğru Parçasının Orta Noktası

A(x₁, y₁) ve B(x₂, y₂) noktalarını uç kabul eden doğru parçasının orta noktasının koordinatları, uç noktaların apsis ve ordinatlarının aritmetik ortalamasıdır.

Formül

Orta Nokta C(x₀, y₀) ise; x₀ = (x₁ + x₂) / 2, y₀ = (y₁ + y₂) / 2

Örnek

Soru: Uç noktaları K(−4, 7) ve L(6, −3) olan doğru parçasının orta noktasının koordinatlarını bulunuz. Çözüm: x₀ = (−4 + 6) / 2 = 2 / 2 = 1. y₀ = (7 + (−3)) / 2 = 4 / 2 = 2. Orta nokta M(1, 2)'dir.

3. Doğrunun Eğimi

Bir doğrunun x ekseni ile yaptığı pozitif yönlü açının tanjantına eğim denir ve genellikle 'm' harfi ile gösterilir. Eğim, doğrunun dik koordinat sistemindeki 'yatay değişime göre düşey değişim' oranıdır.

Örnek

Soru: A(2, 5) ve B(−1, −1) noktalarından geçen doğrunun eğimini bulunuz. Çözüm: m = (y₂ − y₁) / (x₂ − x₁) = (−1 − 5) / (−1 − 2) = (−6) / (−3) = 2.

4. Doğru Denklemleri

Bir doğrunun analitik düzlemdeki tüm noktaları (x, y) sağlayan denklemlere doğru denklemi denir. Başlıca doğru denklemi yazma yöntemleri:

Örnek

Soru: Eğimi −2 olan ve P(1, 4) noktasından geçen doğrunun denklemini yazınız. Çözüm: y − y₁ = m(x − x₁) formülünü kullanalım. y − 4 = −2(x − 1) ⇒ y − 4 = −2x + 2 ⇒ y = −2x + 6.

5. Paralel ve Dik Doğrular

İki doğrunun birbirine göre durumu, eğimleri arasındaki ilişki ile belirlenir.

Örnek

Soru: d₁: y = 3x − 5 doğrusuna paralel olan ve A(2, 1) noktasından geçen doğrunun denklemini yazınız. Çözüm: Paralellik için eğimler eşit olmalıdır. d₁'nin eğimi 3'tür. O halde aradığımız doğrunun eğimi de m = 3 olmalı ve A(2,1) noktasından geçmelidir. y − 1 = 3(x − 2) ⇒ y − 1 = 3x − 6 ⇒ y = 3x − 5. İlginç bir şekilde bu doğru d₁ ile çakışık çıkmıştır, yani A noktası zaten d₁ üzerindeymiş.

Not

Sınavlarda sık yapılan hatalar ve ipuçları:

Uzaklık formülündeki kareler alınırken parantez içindeki işlemlere dikkat edin. Özellikle negatif sayıların karesi pozitiftir.

Orta nokta formülünde toplamı 2'ye bölmeyi unutmayın.

Eğim hesaplarken paydayı sıfır yapan (x'lerin eşit olduğu) durumda doğru düşeydir ve eğim tanımsız deriz.

Dik doğrularda eğimler çarpımının −1 olduğunu bilmek, bir doğruya dik olan doğrunun eğimini hızlıca bulmanızı sağlar.

Denklem yazarken nokta-eğim formülü (y − y₁ = m(x − x₁)) en güvenilir ve hızlı yoldur. İki nokta verildiğinde önce eğimi hesaplayıp bu formülü kullanabilirsiniz.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Noktanın ve Doğrunun Analitiği konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Temel Matematik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.