Corvus simgesi
Corvus · TYT Temel Matematik

Bölme ve Bölünebilme

Bölme işleminde bölünen, bölen, bölüm ve kalan arasındaki temel ilişkiyi (Bölünen = Bölen × Bölüm + Kalan) öğrenerek başlayacağız. Ardından, sayıların 2, 3, 4, 5, 8, 9, 10 ve 11 gibi sayılarla kalansız bölünüp bölünmediğini hızlıca anlamamızı sağlayan bölünebilme kurallarını inceleyeceğiz. Son olarak, bir sayıyı asal çarpanlarına ayırarak pozitif bölen sayısını nasıl bulacağımızı göreceğiz.

1. Bölme İşlemi ve Temel İlişki

Bölme işleminde dört temel kavram vardır: Bölünen, Bölen, Bölüm ve Kalan. Bu dört sayı arasında çok önemli bir bağıntı bulunur. Bu bağıntı, bölme işleminin doğrulanmasında ve birçok problem çözümünde kilit rol oynar.

Bölme İşlemi Bağıntısı ve Kuralları

Örnek

Soru: Bir bölme işleminde bölünen 247, bölen 12 ve bölüm 20'dir. Buna göre kalan kaçtır?

Çözüm: Temel bağıntıyı kullanalım: Bölünen = (Bölen × Bölüm) + Kalan.

247 = (12 × 20) + Kalan

247 = 240 + Kalan

Kalan = 247 - 240 = 7 bulunur. Kalan (7), bölenden (12) küçük olduğu için sonuç doğrudur.

2. Bölünebilme Kuralları

Bir sayının başka bir sayıya kalansız bölünüp bölünmediğini işlem yapmadan anlamamızı sağlayan pratik kurallardır. Bu kurallar, özellikle büyük sayılarla uğraşırken zaman kazandırır.

En Çok Kullanılan Bölünebilme Kuralları

Örnek

Soru: 5a3b dört basamaklı sayısı 10 ile bölündüğünde 4 kalanını vermektedir. Aynı sayı 9 ile tam bölünebildiğine göre a kaçtır?

Çözüm: 1. Adım: 10 ile bölümünden kalan 4 ise, birler basamağı (b) 4'tür. Sayımız 5a34 oldu.

2. Adım: 9 ile tam bölünebilmesi için rakamları toplamı 9'un katı olmalıdır. Rakamlar toplamı: 5 + a + 3 + 4 = a + 12.

a + 12 sayısı 9'un katı olmalı. a bir rakam olduğu için (0-9) değerlerini düşünelim.

a + 12 = 9, 18, 27, ... olabilir.

a + 12 = 9 → a = -3 (geçersiz)

a + 12 = 18 → a = 6 (geçerli, rakam)

a + 12 = 27 → a = 15 (geçersiz, rakam değil)

Dolayısıyla a = 6 bulunur.

Not

3 ve 9 ile bölünebilmede rakamlar toplamını bulurken, toplamı bulduktan sonra hala büyük bir sayı çıkarsa işlemi o sayıya da uygulayabilirsin. Örneğin, rakamlar toplamı 48 ise, 48'in 3 veya 9 ile bölünüp bölünmediğine bakarsın. 48, 3'e bölünür (4+8=12, 12/3=4) ama 9'a bölünmez (4+8=12, 12/9 tam değil).

3. Asal Çarpanlara Ayırma ve Pozitif Bölen Sayısı

Bir sayıyı, çarpımları o sayıyı veren asal sayılara ayırmaya asal çarpanlara ayırma denir. Bu işlem, bir sayının kaç tane pozitif tam böleni olduğunu bulmamızı sağlar.

Asal Çarpanlara Ayırma ve Pozitif Bölen Sayısı Bulma Adımları

Formül

A = p₁ᵃ × p₂ᵇ × p₃ᶜ ... şeklinde asal çarpanlarına ayrılmış bir sayının Pozitif Tam Bölen Sayısı = (a + 1) × (b + 1) × (c + 1) × ...

Örnek

Soru: 180 sayısının kaç tane pozitif tam böleni vardır?

Çözüm: 1. Adım: 180'i asal çarpanlarına ayıralım.

180 ÷ 2 = 90

90 ÷ 2 = 45

45 ÷ 3 = 15

15 ÷ 3 = 5

5 ÷ 5 = 1

180 = 2² × 3² × 5¹.

2. Adım: Üsleri alıp formülü uygulayalım.

(2'nin üssü: 2, 3'ün üssü: 2, 5'in üssü: 1)

Pozitif Bölen Sayısı = (2 + 1) × (2 + 1) × (1 + 1) = 3 × 3 × 2 = 18.

Sonuç olarak, 180 sayısının 18 tane pozitif tam böleni vardır.

Not

Bir sayının bölen sayısını soran sorularda, asal çarpanlara ayırma yaptıktan sonra formülü uygulamadan önce üsleri doğru belirlediğinden emin ol. Sık yapılan hata, bir asal çarpanın üssünü 0 (sıfır) yerine 1 yazmaktır. Örneğin, 12 = 2² × 3¹ şeklindedir. 3'ün üssü 1'dir, 0 değil.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Bölme ve Bölünebilme konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Temel Matematik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.