Corvus simgesi
Corvus · TYT Temel Matematik

Köklü Sayılar

Köklü sayılar, bir sayının hangi pozitif sayının kuvveti alındığında verilen sayıyı verdiğini gösteren ifadelerdir. Temel kuralları ve işlem özelliklerini bilmek, bu ifadelerle toplama, çıkarma, çarpma, bölme yapabilmeyi ve sadeleştirebilmeyi sağlar. Köklü sayıların sıralanması ve paydanın rasyonel yapılması da sınavlarda sıkça karşılaşılan konulardır.

1. Köklü İfade Nedir ve Üslü Gösterim

n, 1'den büyük bir doğal sayı ve a, 0 ya da pozitif bir reel sayı olmak üzere, n√a ifadesine 'n. dereceden köklü ifade' denir. Burada 'n' kök derecesi, 'a' ise kök içidir. Köklü ifade, üslü ifadenin tersidir. Eğer xⁿ = a ise, x = n√a'dır. Örneğin, 5² = 25 olduğundan, 2√25 = √25 = 5'tir.

Köklü İfadelerin Temel Özellikleri:

2. Kök Dışına Çıkarma ve Sadeleştirme

Bir köklü ifadeyi sadeleştirmek için kök içindeki sayıyı, bir tam kare (veya kök derecesine uygun bir kuvvet) ile başka bir sayının çarpımı şeklinde yazarız. Kök derecesi kadar üssü olan çarpanı kök dışına katsayı olarak çıkarırız.

Formül

n√(aⁿ · b) = a · n√b

Örnek

Soru: √75 ifadesini sadeleştiriniz. Çözüm: Önce 75'i, içinde tam kare bulunacak şekilde çarpanlarına ayırırız: 75 = 25 · 3. √75 = √(25·3) = √25 · √3 = 5√3.

Örnek

Soru: ³√54 ifadesini sadeleştiriniz. Çözüm: 54'ü, bir küp (3. kuvvet) içerecek şekilde ayıralım: 54 = 27 · 2 = 3³ · 2. O halde, ³√54 = ³√(3³ · 2) = ³√3³ · ³√2 = 3 · ³√2.

Not

Kök dışına çıkarma işleminde, kök içindeki sayının asal çarpanlarına ayrılması çok işine yarar. Örneğin, √72 için: 72 = 2³ · 3² = (2²·3²) · 2. Buradan √72 = √(36·2) = 6√2 sonucuna kolayca ulaşılır.

3. Köklü Sayılarda Toplama ve Çıkarma

Köklü sayılarda toplama ve çıkarma yapabilmek için kök dereceleri ve kök içleri aynı olmalıdır. Bu durumda, katsayılar toplanır veya çıkarılır, ortak köklü ifade aynen yazılır.

Formül

a n√x + b n√x - c n√x = (a + b - c) n√x

Örnek

Soru: 3√5 + 7√5 - 2√5 işleminin sonucu nedir? Çözüm: Kök dereceleri (2) ve kök içleri (5) aynı olduğu için katsayıları işleme alırız: (3 + 7 - 2)√5 = 8√5.

Not

Eğer kök dereceleri veya içleri farklıysa, önce sadeleştirme yaparak aynı hale getirmeye çalış. Örneğin, √8 + √18 = 2√2 + 3√2 = 5√2 olur.

4. Köklü Sayılarda Çarpma ve Bölme

Köklü sayılarda çarpma ve bölmede, kök dereceleri aynı ise kök içleri çarpılır veya bölünür. Kök dereceleri farklı ise, önce kök dereceleri eşitlenir (OKEK alınarak).

Formül

n√a · n√b = n√(a·b) ve n√a / n√b = n√(a/b) (b≠0)

Örnek

Soru: √6 · √3 işleminin sonucu nedir? Çözüm: Kök dereceleri aynı (2) olduğu için kök içlerini çarpıp tek kök içine alırız: √6 · √3 = √(6·3) = √18. Ardından sadeleştiririz: √18 = √(9·2) = 3√2.

Örnek

Soru: ³√16 / ³√2 işleminin sonucu nedir? Çözüm: Kök dereceleri aynı (3) olduğu için kök içlerini böleriz: ³√16 / ³√2 = ³√(16/2) = ³√8 = 2.

5. Paydayı Rasyonel Yapma

Bir kesrin paydasında köklü ifade varsa, bu ifadeden kurtulmaya 'paydayı rasyonel yapma' denir. Bunun için payı ve paydayı, paydadaki köklü ifadeyi giderecek uygun bir sayı (eşlenik veya uygun kuvvet) ile çarparız.

Temel Durumlar:

Örnek

Soru: 1/(√7 - √3) ifadesinin paydasını rasyonel yapınız. Çözüm: Paydayı √7 - √3'in eşleniği olan √7 + √3 ile çarparız. (1/(√7-√3)) · ((√7+√3)/(√7+√3)) = (√7+√3) / ((√7)² - (√3)²) = (√7+√3) / (7-3) = (√7+√3)/4.

6. Köklü Sayıları Sıralama ve Yaklaşık Değer

Köklü sayıları sıralarken genellikle kök derecelerini eşitleyerek veya sayıları üslü biçimde yazarak karşılaştırma yaparız. Yaklaşık değer için, kök içindeki sayıya en yakın tam kareleri bilmek faydalıdır.

Örnek

Soru: √5, ³√11 ve 2 sayılarını küçükten büyüğe sıralayınız. Çözüm: Önce hepsini aynı kuvvete getirelim. Üslerin OKEK'i 6'dır. √5 = 5^(½) = 5^(3/6) = 6√(5³) = 6√125. ³√11 = 11^(⅓) = 11^(2/6) = 6√(11²) = 6√121. 2 = 2¹ = 2^(6/6) = 6√(2⁶) = 6√64. Şimdi kök içlerini karşılaştıralım: 64 < 121 < 125. O halde sıralama: 2 < ³√11 < √5.

Not

Sıralama sorularında, sayıları karelerini alarak karşılaştırmak sadece hepsi pozitifse ve karşılaştırılabilirse işe yarar. √5 ve 2'yi karşılaştırırken ikisinin de karesini alırız: (√5)²=5 ve 2²=4. 5>4 olduğundan √5 > 2 sonucuna varırız.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Köklü Sayılar konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Temel Matematik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.