Corvus simgesi
Corvus · TYT Temel Matematik

Oran - Orantı

Oran, aynı türden iki çokluğun bölümle karşılaştırılmasıdır. Orantı ise iki oranın eşitliğini ifade eder. Bu ünitede doğru orantı ve ters orantı kavramlarını, bunların günlük hayattaki ve problem çözümündeki uygulamalarını öğreneceğiz.

1. Oran Kavramı

Aynı türden veya aynı birimle ölçülen iki çokluğun bölüm yoluyla karşılaştırılmasına **oran** denir. a ve b iki çokluk olmak üzere a'nın b'ye oranı a/b veya a:b şeklinde gösterilir. Oran birimsiz bir sayıdır.

Örnek

Soru: Bir sınıfta 15 kız, 20 erkek öğrenci vardır. Kız öğrenci sayısının erkek öğrenci sayısına oranı nedir? Çözüm: Kız/Erkek = 15/20. Bu kesri sadeleştirirsek: 15÷5 / 20÷5 = 3/4 bulunur. Oran 3:4 veya 3/4 şeklinde ifade edilir.

2. Orantı Kavramı ve Orantı Sabiti (k)

İki oranın eşitliğine **orantı** denir. a/b = c/d eşitliği bir orantıdır ve a:b = c:d şeklinde gösterilir. Burada a ve d'ye **dışlar**, b ve c'ye **içler** adı verilir. İçler ve dışlar çarpımı birbirine eşittir: a · d = b · c.

Orantı Sabiti (k):

Örnek

Soru: 2/5 = 6/x orantısında x kaçtır? Ayrıca orantı sabitini bulunuz. Çözüm: İçler-dışlar çarpımı yapalım: 2·x = 5·6 => 2x = 30 => x = 15. Orantı sabiti k = 2/5 = 0,4'tür. (6/15 de 0,4'e eşittir.)

3. Doğru Orantı

İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyor veya biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa, bu çokluklar **doğru orantılıdır**. Doğru orantılı çoklukların bölümü (oranı) sabittir. Yani y/x = k veya y = k·x şeklinde ifade edilir.

Doğru Orantıya Örnekler:

Formül

Doğru Orantı: x₁/x₂ = y₁/y₂ veya x₁·y₂ = x₂·y₁

Örnek

Soru: 4 kalem 12 TL ise, 10 kalem kaç TL'dir? (Doğru orantı) Çözüm: Kalem sayısı artarsa fiyat da aynı oranda artar. Orantı kuralım: 4 kalem / 12 TL = 10 kalem / x TL. İçler-dışlar: 4·x = 12·10 => 4x = 120 => x = 30 TL.

4. Ters Orantı

İki çokluktan biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa, bu çokluklar **ters orantılıdır**. Ters orantılı çoklukların çarpımı sabittir. Yani x·y = k şeklinde ifade edilir.

Ters Orantıya Örnekler:

Formül

Ters Orantı: x₁·y₁ = x₂·y₂

Örnek

Soru: 8 işçi bir duvarı 6 günde örüyorsa, aynı hızla çalışan 12 işçi aynı duvarı kaç günde örer? (Ters orantı) Çözüm: İşçi sayısı artarsa süre azalır. Çarpımlar sabit olmalı: 8 işçi · 6 gün = 12 işçi · x gün. 48 = 12x => x = 4 gün.

Not

Sınavda orantı sorularını çözerken ilk ve en kritik adım, çokluklar arasında doğru mu yoksa ters mi orantı olduğunu belirlemektir. "Aynı oranda artıyor/azalıyor" ifadesi doğru orantıyı, "biri artarken diğeri azalıyor" ifadesi ise ters orantıyı düşündürür. Oranı kurmadan önce bu ayrımı yap!

Not

Bir orantı sorusunda üç değer verilip dördüncü isteniyorsa (yukarıdaki örnekler gibi), bu tür sorulara **basit orantı** veya **doğru/ters orantı** problemi denir. Verilenlerle bir orantı denklemi kurup içler-dışlar çarpımı yapmak çözüm için yeterlidir.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Oran - Orantı konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Temel Matematik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.