Corvus simgesi
Corvus · TYT Temel Matematik

Çember ve Daire

Çember, düzlemde sabit bir noktadan eşit uzaklıktaki noktaların kümesidir. Daire ise çember ile iç bölgesinin birleşimidir. Bu konuda merkez açı, çevre açı, kiriş ve teğet özelliklerini öğrenip, çevre ve alan hesaplamalarını yapacağız.

1. Temel Tanımlar

Çember, düzlemde sabit bir O noktasından (merkez) r birim uzaklıktaki (yarıçap) tüm noktaların kümesidir. Daire, çemberin içini de dolduran, yani merkeze uzaklığı r'den küçük veya eşit olan noktaların kümesidir. Çemberin uzunluğu (çevresi) dairenin sınırıdır.

Çemberin Elemanları:

2. Çemberde Açılar

Çemberde açılar, gördükleri yayların ölçüleri ile doğrudan ilişkilidir. Yay ölçüsü derece cinsindendir.

Açı Çeşitleri ve Özellikleri:

Örnek

Soru: Merkezi O noktası olan bir çemberde, merkez açı olan ∠AOB'nin ölçüsü 80° dir. Aynı AB yayını gören bir çevre açı olan ∠ACB'nin ölçüsü kaç derecedir? Çözüm: Merkez açı gördüğü yayın ölçüsüne eşit olduğundan m(AB) = 80° dir. Çevre açı ise gördüğü yayın yarısına eşit olduğundan m∠ACB = 80° / 2 = 40° bulunur.

Not

Bir açının çevre açı olabilmesi için köşesinin mutlaka çember üzerinde olması gerekir. Köşe merkezde ise merkez açı, dışarıda ise dış açı olur. Karıştırmamaya dikkat et.

3. Kiriş ve Teğet Özellikleri

Önemli Özellikler:

Örnek

Soru: Bir çembere dışındaki bir P noktasından çizilen iki teğetin uzunlukları toplamı 24 cm'dir. Bu teğetlerden birinin uzunluğu kaç cm'dir? Çözüm: Bir noktadan çembere çizilen teğetlerin uzunlukları eşit olduğundan, her bir teğetin uzunluğu a cm olsun. Toplam uzunluk a + a = 2a = 24 cm'dir. Buradan a = 12 cm bulunur.

4. Çevre ve Alan Hesaplamaları

Çemberin çevresi (uzunluğu) ve dairenin alanı yarıçap (r) veya çap (2r) ile hesaplanır. π (pi) sayısı yaklaşık 3,14 veya 22/7 olarak alınabilir, ancak sorularda genellikle π sembolü bırakılır.

Formül

Çemberin Çevresi (U) = 2 × π × r = π × (Çap)

Formül

Dairenin Alanı (A) = π × r²

Bir daire diliminin (pasta dilimi) alanını veya yay uzunluğunu bulmak için merkez açının oranını kullanırız. Merkez açı α derece ise:

Formül

Daire Diliminin Alanı = (α / 360) × π × r²

Formül

Yay Uzunluğu = (α / 360) × 2 × π × r

Örnek

Soru: Yarıçapı 6 cm olan bir dairenin, 60°'lik merkez açısının gördüğü daire diliminin alanını ve yay uzunluğunu bulunuz (π = 3 alınız). Çözüm: 1) Alan: (α/360) × π × r² = (60/360) × 3 × 6² = (1/6) × 3 × 36 = (1/6) × 108 = 18 cm². 2) Yay Uzunluğu: (α/360) × 2 × π × r = (60/360) × 2 × 3 × 6 = (1/6) × 36 = 6 cm.

Not

Çevre formülü 2πr, alan formülü πr²'dir. Sınavda en sık yapılan hata, alan hesaplarken r'yi unutup π ile çapı çarpmak veya çevre formülü ile alan formülünü karıştırmaktır. 'Çevre uzunluktur, birimi cm; alan yüzeydir, birimi cm²'dir' diye aklında tut.

5. İç İçe Çemberler ve Halka Alanı

Aynı merkezli çemberlere eş merkezli (iç içe) çemberler denir. Bu çemberlerin arasında kalan bölgeye halka (bilezik) denir. Büyük dairenin yarıçapı R, küçük dairenin yarıçapı r ise halkanın alanı, büyük dairenin alanından küçük dairenin alanı çıkarılarak bulunur.

Formül

Halka Alanı = π × R² − π × r² = π × (R² − r²)

Örnek

Soru: Aynı merkezli iki daireden büyüğünün yarıçapı 10 cm, küçüğünün yarıçapı 6 cm'dir. İki daire arasında kalan halkanın alanı kaç π cm²'dir? Çözüm: Halka Alanı = π × (R² − r²) = π × (10² − 6²) = π × (100 − 36) = π × 64 = 64π cm².

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Çember ve Daire konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

TYT Temel Matematik konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.