Corvus simgesi
Corvus · ALES Sayısal

Analitik Geometri ve Katı Cisimler

Bu konu anlatımında, ALES Sayısal bölümü için koordinat düzleminde iki nokta arası uzaklık, orta nokta ve doğrunun eğimi hesaplamaları ile küp, dikdörtgenler prizması ve dik silindirin hacim ve yüzey alanı formülleri ele alınmaktadır. Her bir kavram, temel tanımlar, formüller ve çözümlü örneklerle açıklanmıştır.

1. Koordinat Düzleminde Temel Kavramlar

Analitik geometri, geometrik problemleri cebirsel yöntemlerle çözmeyi sağlar. Temelini, bir düzlemdeki noktaların (x, y) sıralı ikilileriyle (koordinatlarla) gösterilmesi oluşturur.

2. İki Nokta Arasındaki Uzaklık

Koordinatları A(x₁, y₁) ve B(x₂, y₂) olan iki nokta arasındaki uzaklık, Pisagor teoreminden türetilen aşağıdaki formülle bulunur.

Formül

|AB| = √[(x₂ − x₁)² + (y₂ − y₁)²]

Örnek

Soru: A(3, 5) ve B(−1, 2) noktaları arasındaki uzaklık kaç birimdir?

Çözüm: Formülü uygulayalım.

|AB| = √[(−1 − 3)² + (2 − 5)²] = √[(−4)² + (−3)²] = √[16 + 9] = √25 = 5 birim.

3. Bir Doğru Parçasının Orta Noktası

Uç noktaları A(x₁, y₁) ve B(x₂, y₂) olan bir doğru parçasının orta noktasının koordinatları, uç noktaların apsis ve ordinatlarının aritmetik ortalamasıdır.

Formül

Orta Nokta O(x₀, y₀) = ( (x₁ + x₂)/2 , (y₁ + y₂)/2 )

Örnek

Soru: Uç noktaları C(2, −4) ve D(6, 8) olan doğru parçasının orta noktasının koordinatları nedir?

Çözüm: x₀ = (2 + 6)/2 = 8/2 = 4, y₀ = (−4 + 8)/2 = 4/2 = 2. Orta nokta (4, 2)'dir.

4. Doğrunun Eğimi

Bir doğrunun x ekseniyle yaptığı açının tanjantına eğim denir ve genellikle 'm' harfiyle gösterilir. Doğru üzerindeki iki nokta biliniyorsa eğim şu formülle hesaplanır.

Formül

m = (y₂ − y₁) / (x₂ − x₁) (x₂ ≠ x₁)

Eğim, doğrunun yatayda bir birim değişime karşılık düşeydeki değişim miktarını verir. Artan doğrularda eğim pozitif, azalan doğrularda negatiftir.

Örnek

Soru: A(1, 3) ve B(4, 9) noktalarından geçen doğrunun eğimi kaçtır?

Çözüm: m = (9 − 3) / (4 − 1) = 6 / 3 = 2. Eğim 2'dir.

Not

Eğim formülündeki payda (x₂ − x₁) sıfır ise, yani iki noktanın apsisi aynı ise, doğru düşeydir ve eğimi tanımsızdır.

5. Katı Cisimler: Hacim ve Yüzey Alanı

ALES'te sıkça sorulan üç temel katı cisim; küp, dikdörtgenler prizması ve dik silindirdir. Hacim, cismin uzayda kapladığı yer; yüzey alanı ise tüm yüzlerinin alanları toplamıdır.

Küpün Özellikleri:

Örnek

Soru: Bir ayrıtı 5 cm olan küpün hacmi ve yüzey alanı kaç cm³ ve cm²'dir?

Çözüm: Hacim: V = 5³ = 125 cm³. Yüzey Alanı: A = 6 × 5² = 6 × 25 = 150 cm².

Dikdörtgenler Prizmasının Özellikleri:

Örnek

Soru: Boyutları 8 cm, 3 cm ve 4 cm olan dikdörtgenler prizmasının hacmi ve yüzey alanını bulunuz.

Çözüm: Hacim: V = 8 × 3 × 4 = 96 cm³. Yüzey Alanı: A = 2×[(8×3) + (8×4) + (3×4)] = 2×[24 + 32 + 12] = 2×68 = 136 cm².

Dik Silindirin Özellikleri:

Örnek

Soru: Taban yarıçapı 7 cm ve yüksekliği 10 cm olan dik silindirin hacmini ve yüzey alanını bulunuz (π ≈ 22/7 alınız).

Çözüm: Hacim: V = (22/7) × 7² × 10 = (22/7) × 49 × 10 = 22 × 7 × 10 = 1540 cm³. Yüzey Alanı: A = 2 × (22/7) × 7 × (7 + 10) = 2 × 22 × 17 = 748 cm².

Not

ALES'te katı cisim sorularında, cisimlerin içine yerleştirilmesi veya birleştirilmesi durumlarında hacimler toplanır, ancak yüzey alanı hesaplanırken birleşen yüzeyler dikkate alınmaz. Bu tür sorularda dikkatli olmalısın.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Analitik Geometri ve Katı Cisimler konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

ALES Sayısal konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.