Corvus simgesi
Corvus · ALES Sayısal

Tanımlı İşlem ve Fonksiyon

Tanımlı işlem ve fonksiyon konusu, bize verilen özel kurallara göre yeni bir işlem yapmayı ve fonksiyonun temel kavramlarını anlamayı gerektirir. Tanımlı işlem sorularında, işlemin kuralını verilen sayılara doğru sırayla uygulamak esastır. Fonksiyon sorularında ise fonksiyon değeri, bileşke ve ters fonksiyon hesaplamaları yapılır.

1. Tanımlı İşlem Nedir?

Tanımlı işlem, dört işlem (+, −, ×, ÷) dışında, soruda bize verilen özel bir kurala göre yapılan işlemdir. İşlemin sembolü (örneğin, △, □, * gibi) ve bu sembolün anlamı soruda açıklanır. Senin yapman gereken, bu kuralı verilen sayılara hiçbir yorum katmadan, tam olarak uygulamaktır.

Tanımlı İşlem Çözerken Dikkat Edilmesi Gerekenler:

Örnek

Soru: a △ b = 2a + 3b işlemi tanımlanıyor. Buna göre, (3 △ 2) △ 1 işleminin sonucu kaçtır?

Çözüm: Önce parantez içini yapalım. a=3, b=2'yi kurala koyalım: 3 △ 2 = 2·3 + 3·2 = 6 + 6 = 12. Şimdi 12 △ 1 işlemini yapacağız. Burada a=12, b=1 olur. 12 △ 1 = 2·12 + 3·1 = 24 + 3 = 27. Sonuç 27'dir.

2. Fonksiyonun Temel Kavramları

Fonksiyon, bir kümenin her elemanını başka bir kümenin yalnızca bir elemanıyla eşleyen özel bir ilişkidir. f: A → B şeklinde gösterilir. f(x), x elemanının B kümesindeki görüntüsüdür.

ALES'te Sık Karşılaşılan Fonksiyon İşlemleri:

Formül

Doğrusal Bir Fonksiyonun Tersi: f(x) = ax + b ve a ≠ 0 ise, f⁻¹(x) = (x − b) / a

Örnek

Soru: f(x) = 5x − 2 ve g(x) = x + 4 fonksiyonları veriliyor. Buna göre, (f ∘ g)(1) değeri kaçtır?

Çözüm: Bileşke kuralına göre (f ∘ g)(1) = f(g(1)). Önce g(1)'i bulalım: g(1) = 1 + 4 = 5. Şimdi f(5)'i bulalım: f(5) = 5·5 − 2 = 25 − 2 = 23. Sonuç 23'tür.

Örnek

Soru: f: R → R, f(x) = 3x + 6 fonksiyonu veriliyor. f⁻¹(12) kaçtır?

Çözüm: 1. Yol: f⁻¹(12), f(a)=12 olan a değeridir. 3a + 6 = 12 → 3a = 6 → a = 2. f⁻¹(12) = 2.

2. Yol: Ters fonksiyon kuralını bulalım. f(x)=y=3x+6. x'i yalnız bırakalım: y − 6 = 3x → x = (y − 6)/3. x ile y yer değiştirirse f⁻¹(x) = (x − 6)/3. f⁻¹(12) = (12 − 6)/3 = 6/3 = 2.

3. Tanımlı İşlem ve Fonksiyon İlişkisi

Bazen tanımlı işlem soruları, fonksiyon mantığıyla çözülebilir. Örneğin, a * b = f(a) + g(b) şeklinde bir kural verilirse, burada iki ayrı fonksiyonun toplamı söz konusudur. Ya da işlemin sonucu bir fonksiyon değeri olarak tanımlanabilir. İki konunun mantığı birbirine benzer: Verilen kuralı, verilen sırayla uygula.

Örnek

Soru: x ◊ y = f(x+y) ve f(k) = 2k − 3 olarak veriliyor. Buna göre, 4 ◊ 1 işleminin sonucu kaçtır?

Çözüm: Önce işlem kuralını uygulayalım: 4 ◊ 1 = f(4+1) = f(5). Şimdi f(5) değerini bulalım: f(5) = 2·5 − 3 = 10 − 3 = 7. Sonuç 7'dir.

Not

Sık Yapılan Hatalar ve Sınav İpuçları:

Tanımlı işlemde en büyük hata, işlem sırasını karıştırmak veya kuralı yanlış okumaktır. Kuralı bir kez daha okuyup üzerinden geçmek zaman kaybı değil, net kazançtır.

Bileşke fonksiyonda (f ∘ g)(x) her zaman f(g(x)) demektir. 'g' bitmeden 'f'ye geçilmez. Zincirleme işlem gibi düşün.

Ters fonksiyon sorularında, fonksiyonun birebir ve örten olduğu genellikde verilir ya da fonksiyon doğrusal ise (ax+b, a≠0) zaten tersi vardır. Tersi bulduktan sonra, f(f⁻¹(x)) = x ve f⁻¹(f(x)) = x eşitliklerini kontrol ederek sağlamasını yapabilirsin.

Tanımlı işlem sorularında bazen 'etkisiz eleman', 'ters eleman' veya 'değişme özelliği' sorulabilir. Bunlar için işlemin kuralını kullanarak tanımları uygulamalısın.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Tanımlı İşlem ve Fonksiyon konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

ALES Sayısal konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.