Corvus simgesi
Corvus · ALES Sayısal

Oran-Orantı

Oran, iki çokluğun birbirine bölümüyle ifade edilen ilişkidir. Orantı ise iki veya daha fazla oranın eşitliğidir. Bu konuda doğru orantı, ters orantı ve bunların kullanıldığı problem çözüm tekniklerini öğreneceksiniz.

1. Oran Kavramı

İki çokluğun birbirine bölünmesiyle elde edilen sayıya oran denir. a ve b reel sayılar olmak üzere a'nın b'ye oranı a/b veya a:b şeklinde gösterilir. Oran, birimsizdir ve genellikle sadeleştirilmiş haliyle yazılır.

Oranın Özellikleri:

2. Orantı Kavramı ve Orantı Sabiti (k)

İki veya daha fazla oranın eşitliğine orantı denir. a/b = c/d = k eşitliği bir orantı belirtir. Buradaki k sayısına orantı sabiti denir. Orantıda içler ve dışlar çarpımı eşittir: a·d = b·c.

Formül

a/b = c/d = k ise a = k·b ve c = k·d

Örnek

Soru: (2x-1)/5 = (x+2)/3 orantısını sağlayan x değeri kaçtır? Çözüm: İçler dışlar çarpımı yapalım: 3·(2x-1) = 5·(x+2). 6x - 3 = 5x + 10. 6x - 5x = 10 + 3. x = 13.

3. Doğru Orantı

İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyor ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa bu çokluklar doğru orantılıdır. x ve y doğru orantılı ise y/x = k (sabit) veya y = k·x şeklinde yazılır.

Doğru Orantılı Çokluklara Örnekler:

Örnek

Soru: Doğru orantılı iki sayıdan biri 8 iken diğeri 12'dir. Biri 20 olduğunda diğeri kaç olur? Çözüm: Önce orantı sabiti k'yı bulalım: k = y/x = 12/8 = 3/2. y = k·x formülünde x=20 için y = (3/2)·20 = 30. Veya orantı kurarak: 8/12 = 20/y → 8y = 240 → y=30.

4. Ters Orantı

İki çokluktan biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa bu çokluklar ters orantılıdır. x ve y ters orantılı ise x·y = k (sabit) şeklinde yazılır.

Ters Orantılı Çokluklara Örnekler:

Örnek

Soru: Ters orantılı iki sayıdan biri 6 iken diğeri 10'dur. Biri 15 olduğunda diğeri kaç olur? Çözüm: Önce sabit çarpımı bulalım: k = x·y = 6·10 = 60. x·y = k formülünde x=15 için 15·y = 60 → y = 60/15 = 4.

Not

Sınavlarda sık yapılan bir hata, doğru ve ters orantıyı karıştırmaktır. Soruda "aynı oranda" ifadesi geçiyorsa genellikle doğru orantı, "ters oranda" ifadesi geçiyorsa ters orantı düşünülmelidir. Ayrıca, orantı kurarken aynı türden birimlerin alt alta yazılmasına dikkat et.

5. Bileşik (Çoklu) Orantı ve Ortak Terimde Birleştirme

Bir çokluğun, birden fazla çoklukla aynı anda orantılı olması durumudur. Önce tüm orantı türleri (doğru/ters) belirlenir, sonra birleştirilir.

Çözüm Adımları:

Örnek

Soru: x sayısı; y ile doğru, z² ile ters orantılıdır. y=4 ve z=2 iken x=6 ise, y=9 ve z=3 iken x kaçtır? Çözüm: Orantı ilişkisini yazalım: x = k·(y / z²). Verilenleri yerine koyalım: 6 = k·(4 / 2²) → 6 = k·(4/4) → 6 = k·1 → k=6. Şimdi yeni değerler için: x = 6·(9 / 3²) = 6·(9/9) = 6·1 = 6.

6. Orantıyla Paylaştırma Problemleri

Bir bütün, verilen oranlara göre parçalara ayrılır. Parçaların toplamı bütünü verir. Paylaştırma, doğru orantılı veya ters orantılı olabilir.

Doğru Orantılı Paylaştırma:

Ters Orantılı Paylaştırma:

Örnek

Soru: 220 TL, 2, 3 ve 5 sayılarıyla ters orantılı olacak şekilde üç kişiye paylaştırılıyor. En az alan kişi kaç TL alır? Çözüm: Ters orantılı paylaştırma. a, b, c paylar olsun. a·2 = b·3 = c·5 = k (sabit) → a=k/2, b=k/3, c=k/5. Toplam: k/2 + k/3 + k/5 = 220. Payda eşitleyelim (30): (15k + 10k + 6k)/30 = 220 → 31k/30 = 220 → 31k = 6600 → k = 6600/31. En az alan, paydası en büyük olan yani c'dir. c = k/5 = (6600/31) / 5 = 6600/(31·5) = 6600/155 = 1320/31 ≈ 42.58... TL. Kesin sonuç için sadeleştirilmemiş hali: 6600/155 = 1320/31.

Not

Paylaştırma problemlerinde, payların ters orantılı olduğu sayılarla çarpıldığında eşit olması gerektiğini unutma. Bu, kontrol mekanizması olarak kullanılabilir. Ayrıca, ALES'te oran-orantı soruları genellikle sözel problem şeklinde gelir, ilişkiyi doğru kurmak çözümün yarısıdır.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Oran-Orantı konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

ALES Sayısal konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.