Corvus simgesi
Corvus · ALES Sayısal

Üslü ve Köklü Sayılar

Üslü ve köklü sayılar, ALES sayısal bölümünün temel konularındandır. Üslü sayılarda taban ve üs kavramlarını, temel üs kurallarını ve sadeleştirme yöntemlerini bilmek gerekir. Köklü sayılarda ise kök derecesi ve kök içi kavramları, köklü ifadelerle yapılan dört işlem, sadeleştirme ve paydayı rasyonel yapma işlemleri önem taşır.

1. Üslü Sayılar ve Temel Kurallar

Bir a sayısının n defa kendisiyle çarpımının kısa gösterimine üslü sayı denir: aⁿ. Burada a 'taban', n ise 'üs' (kuvvet) olarak adlandırılır. Üslü sayılarla işlem yaparken aşağıdaki kurallar geçerlidir.

Temel Üslü İfade Kuralları:

Örnek

Soru: (2³ × 4²) ÷ 2⁵ işleminin sonucu kaçtır? Çözüm: Önce tabanları aynı yapalım. 4 = 2² olduğundan, 4² = (2²)² = 2⁴ olur. İfade (2³ × 2⁴) ÷ 2⁵ haline gelir. Çarpma kuralına göre parantez içi 2³⁺⁴ = 2⁷'dir. Sonra bölme kuralını uygularız: 2⁷ ÷ 2⁵ = 2⁷⁻⁵ = 2² = 4.

2. Köklü Sayılar ve Temel Özellikler

n, 1'den büyük bir doğal sayı ve a ≥ 0 olmak üzere, ⁿ√a ifadesine 'kök derecesi n olan köklü sayı' denir. Köklü sayılar, üslü sayıların tersi bir gösterimdir: ⁿ√a = a^(1/n). Kök içindeki bir ifadenin üssünü kök dışına çıkarmak için a^(m/n) = ⁿ√(aᵐ) = (ⁿ√a)ᵐ kuralı kullanılır.

Köklü Sayılarda İşlem Kuralları:

Örnek

Soru: √75 + √12 − √27 işleminin sonucu kaçtır? Çözüm: Önce kök içlerini sadeleştirelim. √75 = √(25×3) = 5√3. √12 = √(4×3) = 2√3. √27 = √(9×3) = 3√3. Şimdi benzer terimleri toplayıp çıkaralım: 5√3 + 2√3 − 3√3 = (5+2−3)√3 = 4√3.

3. Paydayı Rasyonel Yapma (Eşlenik ile)

Paydasında köklü ifade bulunan kesirlerde, paydayı kökten kurtarma işlemine 'paydayı rasyonel yapma' denir. Bu işlem, kesrin değerini değiştirmeden pay ve paydayı, paydadaki köklü ifadenin 'eşleniği' ile çarparak yapılır. İki terimin toplamının eşleniği farkıdır, farkının eşleniği toplamıdır: (√a + √b)'nin eşleniği (√a − √b)'dir.

Formül

Paydayı Rasyonel Yapma Formülü: 1/(√a ± √b) = (√a ∓ √b) / (a − b)

Örnek

Soru: 6 / (√5 − √2) ifadesinin paydasını rasyonel yapınız. Çözüm: Pay ve paydayı, paydadaki (√5 − √2) ifadesinin eşleniği olan (√5 + √2) ile çarparız. [6 × (√5 + √2)] / [(√5 − √2) × (√5 + √2)] = [6√5 + 6√2] / [(√5)² − (√2)²] = [6√5 + 6√2] / (5 − 2) = [6√5 + 6√2] / 3 = 2√5 + 2√2.

4. Üslü ve Köklü Sayılarda Sıralama

Üslü ve köklü sayıları karşılaştırırken sayıları ya aynı tabana ya da aynı üsse getirmeye çalışırız. Köklü sayılar için kök derecelerini eşitlemek (kök içlerinin üslerini genişletmek) etkili bir yöntemdir. Örneğin, √2, ³√3 ve ⁴√5 sayılarını karşılaştırmak için hepsini 12. dereceden kök haline getirebiliriz: √2 = ²√2 = ¹²√(2⁶), ³√3 = ¹²√(3⁴), ⁴√5 = ¹²√(5³). Daha sonra kök içlerindeki 2⁶=64, 3⁴=81, 5³=125 sayıları karşılaştırılır.

Not

Sık yapılan bir hata, kök içindeki bir ifadeyi kök dışına çıkarırken üssü kök derecesine bölmeyi unutmaktır. Örneğin, ⁴√(x¹²) ifadesi x³'tür (12 ÷ 4 = 3). Ayrıca, üs kurallarında tabanlar aynı değilse kuralları doğrudan uygulayamazsınız; önce tabanları aynı yapmaya çalışın. ALES'te üslü/köklü ifadelerde sadeleştirme yapıp sonuca ulaşmak genellikle işlem kolaylığı sağlar.

Örnek

Soru: a = 2¹⁰, b = 3⁷, c = 5⁵ sayılarını küçükten büyüğe sıralayınız. Çözüm: Doğrudan üsleri karşılaştıramayız. Üsleri birbirine yaklaştırmak için sayıların logaritmasını almak yerine, bu seviyede üsleri büyütüp tabanları küçültmeyi düşünebiliriz. Ancak bu örnekte farklı bir yaklaşım: Taban ve üsleri aynı üsse getirmeye çalışalım. Hepsinin üssünü 70 yapalım (10,7,5'in EKOK'u). a = 2¹⁰ = (2⁷)^(10/7) karşılaştırması zor. Daha pratik: Sayıları 2 basamaklı üslere çevirelim. a=2¹⁰=1024, b=3⁷=2187, c=5⁵=3125. O halde sıralama a < b < c şeklindedir. (Not: Bu örnekte hesaplanabilir değerler verilmiştir).

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Üslü ve Köklü Sayılar konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

ALES Sayısal konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.