Corvus simgesi
Corvus · ALES Sayısal

Sayı ve Şekil Dizileri (Örüntüler)

Sayı ve şekil dizileri (örüntüler), belirli bir kurala göre sıralanmış sayı veya şekil gruplarıdır. Bu konuda, verilen dizideki kuralı tespit etmek ve bu kuralı kullanarak istenen terimi (örneğin, sonraki terim, boşluğu doldurma veya n. terim) bulmak temel beceridir. Kural, aritmetik artış, geometrik çarpım, kare alma gibi matematiksel işlemler veya şekillerdeki döngüsel değişimler olabilir.

1. Sayı Dizileri (Örüntüleri)

Sayı dizisi, belirli bir mantığa (kurala) göre art arda yazılmış sayılardan oluşur. Temel yaklaşım, ardışık terimler arasındaki ilişkiyi bulmaktır. İlişki genellikle toplama, çıkarma, çarpma, bölme veya bu işlemlerin kombinasyonlarıyla kurulur. Bazen terimlerin kendileri (tek/çift sayılar, asal sayılar) veya terimlerin basamakları arasındaki ilişki de kural olabilir.

Sayı Dizilerinde Sık Karşılaşılan Kurallar

Örnek

Soru: 7, 11, 15, 19, 23, ... dizisinde sonraki terim (6. terim) kaçtır?

Çözüm: Ardışık terimler arasındaki farkı bulalım.

11 − 7 = 4

15 − 11 = 4

19 − 15 = 4

23 − 19 = 4

Fark sabit ve 4'tür. Bu bir aritmetik dizidir. O halde bir sonraki terim, son terime bu sabit fark eklenerek bulunur: 23 + 4 = 27.

Örnek

Soru: 2, 6, 18, 54, ... dizisinde 5. terim kaçtır?

Çözüm: Ardışık terimler arasındaki oranı bulalım.

6 ÷ 2 = 3

18 ÷ 6 = 3

54 ÷ 18 = 3

Oran sabit ve 3'tür. Bu bir geometrik dizidir. O halde bir sonraki (5.) terim, son terim bu sabit oranla çarpılarak bulunur: 54 × 3 = 162.

2. Şekil Dizileri (Örüntüleri)

Şekil dizilerinde, şekiller belirli bir düzen içinde (soldan sağa veya yukarıdan aşağıya) değişir. Kuralı bulmak için şekillerdeki; nesne sayısı, döndürme açısı, eklenen/çıkarılan parçalar, renk değişimi, konum (sağa/sola/yukarı/aşağı kayma) veya iç içe geçme gibi özelliklere bakılır. Genellikle şekil sayısı veya konumundaki değişim, bir sayı dizisi olarak ifade edilebilir.

Şekil Dizilerinde Sık Karşılaşılan Kurallar

Örnek

Soru: Bir şekil dizisinde ilk üç terim şöyledir: ◯, ◯◯◯, ◯◯◯◯◯. Buna göre 4. terimde kaç daire (◯) olmalıdır?

Çözüm: Şekillerdeki daire sayılarını sayalım: 1, 3, 5, ...

Bu bir sayı dizisidir. Farklara bakalım: 3−1=2, 5−3=2. Daire sayısı her adımda 2 artmaktadır. O halde 4. terimdeki daire sayısı: 5 + 2 = 7 olur. 4. terim 7 daireden oluşur.

Örnek

Soru: Saat yönünde 90° dönen bir ok dizisi verilmiştir. İlk şekil yukarı bakan bir oktur. Buna göre 5. şekilde ok hangi yönü gösterir? (Başlangıç 1. şekil)

Çözüm: Her adımda 90° saat yönünde dönüş olduğuna göre yönler sırayla değişir.

1. şekil: Yukarı (Kuzey)

2. şekil: Sağ (Doğu) (90° dönüş)

3. şekil: Aşağı (Güney) (180° dönüş)

4. şekil: Sol (Batı) (270° dönüş)

5. şekil: Yukarı (Kuzey) (360° dönüş, tam tur)

Çünkü 4 yönlü bir döngü vardır (90°×4=360°). 5. şekil, 1. şekille aynı yönü (yukarı) gösterir.

3. Karmaşık Diziler ve n. Terim Formülü

Bazen kural, basit bir toplama veya çarpmadan ibaret değildir. Terimler arasındaki farkların da bir dizisi olabilir (ikinci dereceden farklar sabit olabilir). Bu durumda n. terimi bulmak için formül geliştirmek gerekebilir. Özellikle ALES'te, 'dizinin 25. terimi kaçtır?' gibi sorularda, her adımı tek tek hesaplamak pratik olmadığından, terim numarası (n) ile terimin değeri arasındaki ilişki bulunmalıdır.

Formül

Aritmetik dizinin n. terimi: İlk terim a₁, ortak fark d ise; n. terim = a₁ + (n−1)·d

Formül

Geometrik dizinin n. terimi: İlk terim a₁, ortak oran r ise; n. terim = a₁·rⁿ⁻¹

Örnek

Soru: 5, 9, 13, 17, ... aritmetik dizisinin 20. terimi kaçtır?

Çözüm: İlk terim a₁ = 5'tir. Ortak fark d = 9 − 5 = 4'tür.

Aritmetik dizinin n. terim formülünü kullanalım: aₙ = a₁ + (n−1)·d

Buna göre a₂₀ = 5 + (20−1)·4 = 5 + 19·4 = 5 + 76 = 81.

Dizinin 20. terimi 81'dir.

Not

Sınavda zaman kazanmak için şunu unutma: Bir dizide terimler arasındaki farklar sabitse (aritmetik dizi), n. terimi bulmak için son terime kadar gitmene gerek yoktur. Formülü doğrudan uygulayabilirsin. Aynı şekilde, şekil dizilerinde genellikle 3-4 adım verilir. Kuralı bu adımlardan çıkardıktan sonra, sorulan adımın numarası büyük olsa bile, döngüsel bir kural varsa (örn. 4 yönlü dönüş), adım numarasını döngüdeki adım sayısına bölüp kalanına bakarak cevabı hızlıca bulabilirsin.

Not

Sık yapılan bir hata, kuralı ilk birkaç terime göre hemen sabitleyip sonraki terimleri kontrol etmemektir. Bazen verilen dizi, birden fazla kurala uyuyor gibi görünebilir. Örneğin, 2, 4, 8, ... dizisi hem '+2, +4, +6...' (farklar artıyor) kuralına hem de '×2' (geometrik) kuralına uyar. Ancak 4. terim verilirse (16 ise geometrik, 14 ise farklar artan) hangi kuralın geçerli olduğu netleşir. Bu nedenle, mümkünse verilen tüm terimleri kullanarak kuralı doğrulamalısın.

Bu anlatım yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır; resmî bir ders kitabı ya da kaynak değildir. Bir hata görürsen bize yaz.

Corvus

Bu konudan test çöz

Corvus’ta Sayı ve Şekil Dizileri (Örüntüler) konusunun testlerini çöz, yanlışlarını tekrar et ve ilerlemeni takip et.

ALES Sayısal konuları

Corvus bağımsız bir uygulamadır; ÖSYM ve Millî Eğitim Bakanlığı ile bir bağı yoktur. Sınav adları yalnız hangi sınava hazırlanıldığını belirtmek için kullanılır.